Danh mục: Cờ của nước ngoài

Những loại cờ của nổi bật của thế giới

  • Cờ tướng úp – Dark Xiangqi

    Cờ tướng úp – Dark Xiangqi

    Cờ tướng úp (cờ úp) là một biến thể của cờ tướng, trong đó danh tính của phần lớn quân cờ được che giấu ở đầu ván. Người chơi chỉ biết vị trí và màu quân, nhưng chưa biết quân đang úp thực sự là Xe, Pháo, Mã, Sĩ, Tượng hay Tốt. Quân cờ chỉ được lật lên sau khi thực hiện nước đi đầu tiên.

    Khái quát

    Trong tiếng Trung, hình thức này thường được gọi là “Jieqi hoặc Jeiqi”, viết là 揭棋, nghĩa gần với “cờ mở”, “cờ lật” hoặc “cờ khám phá”. Trong tiếng Anh, nó có thể được gọi là ‘Mystery Chinese Chess’, ‘Dark Xiangqi’ hoặc ‘Covered Xiangqi’. Đây là hình thức cờ tướng úp phổ biến tại Việt Nam.

    Điểm đặc sắc của cờ úp là sự kết hợp giữa khả năng tính toán của cờ tướng với thông tin không đầy đủ, xác suất, trí nhớ và nghệ thuật quản lý rủi ro. Việc xáo trộn quân khiến hầu như không có hai ván cờ nào có diễn biến khai cuộc hoàn toàn giống nhau.

    Bàn cờ

    Cờ tướng úp sử dụng nguyên vẹn bàn cờ tướng tiêu chuẩn.

    Bàn cờ có 9 đường dọc và 10 đường ngang, tạo thành 90 giao điểm. Quân cờ được đặt và di chuyển trên các giao điểm chứ không đặt trong ô như cờ vua.

    Khoảng trống nằm giữa hàng ngang thứ năm và thứ sáu được gọi là “sông”, chia bàn cờ thành hai phần lãnh thổ. Mỗi bên có một “cung Tướng” rộng 3 × 3 điểm, được đánh dấu bằng hai đường chéo hình chữ X. Quân Tướng phải ở trong cung suốt ván đấu.

    Sông vẫn ảnh hưởng đến cách đi của Tốt. Tuy nhiên, khác với cờ tướng thông thường, Sĩ đã mở không bị nhốt trong cung và Tượng đã mở được phép vượt sông.

    Quân cờ và cách sắp xếp

    Bộ cờ gồm 32 quân, chia đều cho hai bên đỏ và đen. Mỗi bên có:

    1 Tướng, 2 Sĩ, 2 Tượng, 2 Xe, 2 Pháo, 2 Mã và 5 Tốt.

    Trước khi bắt đầu, mỗi bên đặt quân Tướng ngửa mặt ở vị trí chính giữa cung như trong cờ tướng thông thường. Mười lăm quân còn lại của mỗi bên được úp xuống, xáo trộn và đặt ngẫu nhiên vào 15 vị trí xuất phát còn lại của bên đó.

    Như vậy, người chơi biết quân nằm ở một vị trí thuộc về mình hay đối phương, nhưng không biết danh tính thật của quân ấy. Chẳng hạn, quân úp đặt tại vị trí xuất phát của Xe được gọi là “Xe giả”; quân ở vị trí của Pháo là “Pháo giả”; quân trên hàng Tốt là “Tốt giả”. Tên gọi “giả” chỉ chức năng tạm thời của vị trí, không nói lên danh tính thật nằm bên dưới.

    Khi chơi bằng bộ cờ thật, mặt sau các quân phải khó phân biệt, không có vết xước, độ dày hoặc dấu hiệu riêng. Có thể dùng các nắp nhựa giống nhau để che quân nhằm bảo đảm không ai nhận biết trước quân mạnh.

    Luật chơi

    *. Thứ tự đi

    Thông thường bên đỏ đi trước, sau đó hai bên luân phiên, mỗi lượt di chuyển một quân. Một nước đi phải hợp lệ theo chức năng hiện tại của quân và không được khiến Tướng của bên đi rơi vào tình trạng có thể bị bắt ở nước tiếp theo.

    Hai Tướng không được nhìn thẳng nhau trên cùng một đường dọc khi không có quân nào đứng giữa. Nước đi làm lộ mặt Tướng theo cách này là nước đi không hợp lệ.

    *. Cách đi của quân đang úp

    Quân chưa mở thực hiện nước đi đầu tiên theo chức năng của “vị trí xuất phát mà nó đang chiếm giữ”, không theo danh tính thật nằm bên dưới.

    Ví dụ:

    Quân ở vị trí Xe giả được đi ngang hoặc dọc như Xe.

    Quân ở vị trí Mã giả đi theo hình chữ L và có thể bị cản chân Mã.

    Quân ở vị trí Tượng giả đi chéo hai điểm và có thể bị cản mắt Tượng.

    Quân ở vị trí Sĩ giả đi chéo một điểm.

    Quân ở vị trí Pháo giả đi như Pháo, kể cả việc phải nhảy qua đúng một quân làm ngòi khi ăn quân.

    Quân ở vị trí Tốt giả đi thẳng về phía trước một điểm.

    Quân úp có thể thực hiện nước đi không ăn quân hoặc ăn quân đối phương. Ngay sau khi hoàn thành nước đi, quân đó được lật lên, để lộ danh tính thật. Từ lượt sau, nó mất hoàn toàn chức năng của quân giả và phải đi theo danh tính thật vừa được mở.

    Chẳng hạn, một quân ở góc bàn được đi nước đầu tiên như Xe. Sau khi đi xong, nó được lật lên và hóa ra là Tốt. Từ đó trở đi, quân ấy phải đi như Tốt, không còn được đi như Xe.

    *. Quân úp bị bắt

    Quân úp có thể bị bắt trước khi kịp di chuyển và mở mặt. Theo cách chơi Jieqi phổ biến tại Trung Quốc, quân úp bị bắt được đưa ra ngoài nhưng vẫn để úp; bên mất quân không được xem danh tính của nó. Quy tắc này duy trì yếu tố suy luận, bởi người chơi không thể biết chắc quân mạnh nào vẫn còn trên bàn.

    Một số ứng dụng có thể xử lý việc này khác nhau, vì vậy khi thi đấu trực tiếp nên thống nhất trước xem quân úp bị bắt có được lật lên hay không. Luật Jieqi của nền tảng cờ tướng Tencent quy định quân úp bị bắt vẫn giữ kín danh tính.

    *. Cách đi của quân đã mở

    Sau khi được lật, quân cờ đi và ăn quân theo danh tính thật:

    “Tướng:” Đi ngang hoặc dọc một điểm mỗi lượt, luôn ở trong cung. Hai Tướng không được đối mặt trực tiếp.

    “Sĩ:” Đi chéo một điểm. Khác với cờ tướng thường, Sĩ trong cờ úp được ra khỏi cung và có thể di chuyển trên toàn bàn.

    “Tượng:” Đi chéo hai điểm, có thể bị cản tại điểm giữa, thường gọi là mắt Tượng. Tượng trong cờ úp được phép vượt sông.

    “Xe:” Đi ngang hoặc dọc không giới hạn số điểm, nhưng không được nhảy qua quân cản.

    “Mã:” Đi theo hình chữ L. Nếu có quân đứng sát bên theo hướng Mã định đi, Mã bị cản chân và không thể đi theo hướng đó.

    “Pháo:” Khi không ăn quân, Pháo đi như Xe và đường đi phải trống. Khi ăn quân, giữa Pháo và quân bị ăn phải có đúng một quân làm ngòi. Quân làm ngòi có thể là quân đã mở hoặc quân còn úp.

    “Tốt:” Đi thẳng về phía trước một điểm. Khi đã ở phía bên kia sông, Tốt được đi thẳng hoặc đi ngang một điểm, nhưng không được đi lùi. Trạng thái qua sông được xác định theo vị trí hiện tại của quân sau khi mở, không phụ thuộc vào vị trí xuất phát ban đầu.

    Sự giải phóng Sĩ và Tượng là một trong những khác biệt chiến thuật lớn nhất của cờ úp. Hai loại quân vốn thiên về phòng thủ trong cờ tướng thông thường có thể trở thành lực lượng tấn công nguy hiểm, xâm nhập sâu sang phần sân đối phương.

    so-sanh-tinh-doi-trong-co-tuong-va-co-up

    Đặc điểm chiến thuật

    *. Quản lý việc mở quân

    Trong cờ úp, mở được càng nhiều quân không phải lúc nào cũng càng tốt. Mỗi lần mở quân vừa đem lại thông tin và lực lượng mới, vừa có thể phá vỡ cấu trúc phòng thủ hoặc mở đường cho Xe, Pháo và Tướng đối phương.

    Người chơi cần tự hỏi ba vấn đề trước khi mở một quân:

    Quân giả sẽ đi đến vị trí nào?

    Nếu mở ra quân yếu, vị trí mới có an toàn không?

    Việc rời vị trí cũ có làm lộ Tướng, mất ngòi Pháo hoặc phá vỡ hàng phòng thủ không?

    Các hướng dẫn chiến thuật phổ biến thường khuyên ưu tiên mở một số quân thuộc hàng Tốt giả, vì chúng dễ tiến lên, tạo không gian và có khả năng đưa quân thật đến gần khu vực trung tâm. Tuy nhiên, không nên mở quân chỉ vì tò mò. Việc mở Pháo giả hoặc Xe giả quá sớm có thể làm mất những điểm phòng thủ và những đường cơ động có giá trị.

    *. Khống chế quân úp của đối phương

    Một quân úp chỉ có thể mở bằng nước đi của quân giả tương ứng với vị trí của nó. Vì vậy, người chơi có thể kiểm soát các điểm mà quân ấy được phép đi tới, làm cho nó không thể mở an toàn. Trong giới chơi cờ úp, trạng thái này thường được gọi là “cấm nắp”, “khóa nắp” hoặc “ép chết quân úp”.

    Khống chế quân úp có thể có giá trị lớn hơn ăn ngay một quân nhỏ. Một quân bị khóa có thể đang che giấu Xe hoặc Pháo; nếu đối phương không mở được nó thì sức chiến đấu thực tế của cả đội hình bị suy giảm. Ngược lại, đôi khi cần thí một quân nhỏ để giải phóng đường mở cho quân úp quan trọng.

    *. Ghi nhớ và suy luận

    Mỗi bên chỉ có một số lượng quân xác định. Sau khi nhiều quân đã được mở, người chơi có thể dựa vào những quân đã thấy để suy đoán thành phần còn lại.

    Nếu một bên đã mở đủ hai Xe, mọi quân úp còn lại chắc chắn không phải Xe. Nếu hai Pháo và phần lớn Mã đã xuất hiện, xác suất các quân chưa mở là Sĩ, Tượng hoặc Tốt sẽ tăng lên.

    Do đó, trí nhớ là một năng lực quan trọng. Người chơi giỏi không chỉ tính nước đi hiện tại mà còn ghi nhớ:

    Những quân nào đã được mở.

    Những quân nào đã bị bắt khi đang ngửa.

    Những quân úp nào đã bị bắt nhưng chưa rõ danh tính.

    Những loại quân mạnh nào vẫn có khả năng nằm dưới các nắp còn lại.

    Đây là quá trình cập nhật xác suất chứ không phải đoán mò. Thông tin càng đầy đủ, quyết định mở quân, tấn công hay phòng thủ càng chính xác.

    *. Giá trị biến động của quân cờ

    Trong cờ tướng thông thường, giá trị tương đối của các quân khá ổn định. Trong cờ úp, giá trị còn phụ thuộc vào vị trí mở.

    Một Xe được mở ở vị trí thông thoáng có thể lập tức quyết định thế trận. Nhưng Xe mở ở góc bị khóa có thể chưa phát huy được sức mạnh.

    Một Tốt được mở ở sâu bên phần sân đối phương có thể lập tức đi ngang và tham gia vây Tướng.

    Sĩ và Tượng mở ở trung tâm hoặc bên phần sân đối phương có thể trở thành quân tiến công, bắt quân và tạo ngòi cho Pháo.

    Vì vậy, không nên đánh giá nước mở quân chỉ theo giá trị danh nghĩa của quân vừa xuất hiện. Vị trí, nhịp độ, khả năng phối hợp và độ an toàn của Tướng cũng quan trọng không kém.

    *. Bảo vệ Tướng

    Sự ngẫu nhiên không làm giảm tầm quan trọng của an toàn Tướng. Trái lại, một nước mở quân có thể bất ngờ tạo đường chiếu cho Xe hoặc Pháo, làm mất quân chắn giữa hai Tướng hoặc khiến hàng phòng thủ sụp đổ.

    Trước mỗi nước đi cần kiểm tra:

    Đường dọc giữa hai Tướng có bị mở hay không.

    Đối phương có Pháo và ngòi chiếu hay không.

    Quân định mở có đang chắn Xe hoặc Pháo đối phương không.

    Sau khi mở, quân mới có được quân khác bảo vệ không.

    Một lợi thế quân số lớn vẫn có thể mất ngay nếu người chơi sơ suất để chiếu bí.

    *. Kết hợp may mắn với kỹ năng

    Cách sắp quân ngẫu nhiên khiến may mắn có vai trò rõ ràng. Một bên có thể mở được Xe hoặc Pháo sớm, trong khi bên kia liên tiếp mở ra Tốt, Sĩ hoặc Tượng.

    Tuy nhiên, may mắn không quyết định toàn bộ kết quả. Kỳ thủ mạnh thường giảm ảnh hưởng của vận may bằng cách chọn vị trí mở an toàn, giữ cấu trúc quân liên kết, kiểm soát các nắp của đối phương, ghi nhớ số quân đã xuất hiện và không đặt toàn bộ ván cờ vào một lần mở quân duy nhất. Vì vậy, cờ úp vừa là trò chơi xác suất, vừa là cuộc đấu về tính toán và quản trị rủi ro.

    co-tuong-co-up

    Cách để giành chiến thắng

    Mục tiêu căn bản vẫn là đánh bại quân Tướng của đối phương. Một bên thắng khi tạo được một trong các tình huống sau:

    *. Chiếu bí

    Tướng đối phương đang bị chiếu và không có nước hợp lệ nào để chạy Tướng, bắt quân chiếu hoặc dùng quân khác che chắn.

    *. Làm đối phương hết nước đi

    Nếu đến lượt mà một bên không có bất kỳ nước đi hợp lệ nào, bên đó bị xử thua. Khác với cờ vua, tình trạng hết nước đi nhưng Tướng không bị chiếu không được xử hòa trong cờ tướng và cờ tướng úp.

    *. Đối phương xin thua

    Người chơi có thể chủ động nhận thua khi nhận thấy không còn khả năng phòng thủ hoặc đảo ngược thế trận.

    *. Đối phương hết thời gian

    Trong ván đấu sử dụng đồng hồ, người hết thời gian bị xử thua, trừ khi điều lệ giải có quy định đặc biệt.

    *. Đối phương vi phạm luật

    Người chơi có thể bị xử thua vì thực hiện nước không hợp lệ, chiếu dai, đuổi dai, cố ý làm lộ quân úp, tráo quân, đánh dấu quân hoặc vi phạm các quy định thi đấu khác.

    Về chiến lược, muốn chuyển ưu thế thành chiến thắng, người chơi thường phải thực hiện được ba việc: mở đủ lực lượng để tạo sức tấn công, hạn chế các quân úp nguy hiểm của đối phương và giữ Tướng an toàn trong suốt quá trình chuyển quân.

    Không nên chỉ chạy theo việc ăn quân. Việc khóa được hai hoặc ba nắp quan trọng, chiếm đường dọc trung tâm hoặc kiểm soát các điểm quanh cung Tướng có thể tạo lợi thế lớn hơn một vài quân nhỏ.

    co-up-clb-Ho-Guom-2

    Phân xử kết quả ván cờ

    *. Ván thắng và ván thua

    Một bên được xử thắng khi chiếu bí, làm đối phương hết nước đi, được đối phương xin thua hoặc khi đối phương hết thời gian hay phạm lỗi bị xử thua.

    Trong thi đấu, thắng thường được tính 1 điểm, thua 0 điểm; hòa thường được tính 0,5 điểm cho mỗi bên, trừ khi điều lệ giải sử dụng hệ thống điểm khác.

    *. Ván hòa do thỏa thuận

    Hai người chơi có thể đồng ý hòa khi đánh giá rằng không bên nào có khả năng thắng hoặc việc tiếp tục chỉ dẫn đến lặp lại thế cờ.

    Tại một số nền tảng, quyền đề nghị hòa chỉ xuất hiện sau một số lượt nhất định nhằm tránh việc hòa quá sớm. Đây là quy định tổ chức, không phải đặc tính bắt buộc của bản thân môn cờ.

    *. Lặp lại nước đi, chiếu dai và đuổi dai

    Cờ tướng không mặc nhiên coi mọi trường hợp lặp lại là hòa. Nếu một bên liên tục chiếu Tướng hoặc liên tục đuổi một quân không được bảo vệ, bên đó thường phải thay đổi nước đi; nếu cố tình tiếp tục có thể bị xử thua.

    Nếu hai bên cùng tạo ra một chu trình lặp lại mà không bên nào đơn phương vi phạm quy định chiếu dai hoặc đuổi dai, ván cờ có thể được xử hòa. Luật phân loại lặp nước của cờ tướng khá phức tạp và có thể khác nhau giữa luật của Liên đoàn cờ tướng thế giới, luật Trung Quốc và luật từng nền tảng.

    *. Hòa do ván cờ không tiến triển

    Các nền tảng và giải đấu có thể đặt giới hạn số nước không ăn quân nhằm tránh ván đấu kéo dài vô hạn.

    Chẳng hạn, luật Jieqi của Tencent xử hòa khi hai bên trải qua 40 hiệp không có quân bị bắt. Xiangqi.com áp dụng hòa sau 30 nước của mỗi bên không có quân bị bắt. ClubXiangqi sử dụng nhiều giới hạn khác nhau, gồm số nước không có tiến triển và tổng số nước tối đa của ván đấu. Những con số này cho thấy chưa có một giới hạn duy nhất được tất cả cộng đồng cờ úp sử dụng.

    Do đó, khi tổ chức giải cờ úp, điều lệ cần quy định rõ:

    Cách xử lý quân úp bị bắt.

    Số lần được phép chiếu hoặc đuổi liên tục.

    Điều kiện xác định thế cờ lặp lại.

    Số nước không ăn quân để xử hòa.

    Thời gian thi đấu và cách xử lý hết giờ.

    Số lỗi kỹ thuật dẫn đến xử thua.

    Quy định rõ từ đầu sẽ tránh tranh cãi, nhất là vì cờ úp hiện chưa có một bộ luật thi đấu quốc tế riêng được áp dụng thống nhất như luật cờ tướng tiêu chuẩn.

    Kết luận

    Cờ tướng úp giữ nguyên nền tảng của cờ tướng nhưng làm thay đổi sâu sắc cách khai cuộc và tư duy chiến thuật. Người chơi không thể dựa hoàn toàn vào những phương án khai cuộc đã học thuộc, bởi danh tính thật của 30 quân cờ ban đầu đều bị che giấu.

    Muốn chơi tốt, kỳ thủ phải kết hợp kỹ năng cờ tướng với trí nhớ, suy luận xác suất, khả năng thích nghi và sự bình tĩnh trước những biến động bất ngờ. Một nước mở quân có thể đem lại Xe mạnh, cũng có thể chỉ đem lại một Tốt ở vị trí bất lợi; nhưng cách sử dụng kết quả ấy mới là yếu tố phân biệt người chơi giỏi với người chỉ trông chờ vào may mắn.

    Chính sự đan xen giữa tính toán và bất định đã tạo cho cờ tướng úp một bản sắc riêng: quen thuộc về bàn cờ và quân cờ, nhưng mỗi ván đấu lại mở ra một thế trận gần như chưa từng xuất hiện trước đó.

  • Cờ Vây – Go Chess

    Cờ Vây – Go Chess

    Cờ Vây (tiếng Trung gọi là -Weiqi- – 围棋) ra đời tại Trung Quốc từ khoảng hơn 2.500 năm trước. Đây được coi là một trong những trò chơi chiến thuật cổ xưa nhất của nhân loại, từng là một trong “Tứ nghệ” (Cầm, Kỳ, Thi, Họa) bắt buộc của giới văn sĩ quý tộc thời xưa.

    (xem thêm…)
  • Cờ Đam – Checkers chess

    Cờ Đam – Checkers chess

    Cờ Đam tiếng Việt, tiếng Anh/Mỹ gọi là Checkers chess là trò chơi trí tuệ chơi trên bàn “8×8” cho hai nguwòi. Đây là dạng phổ biến khi người ta nói “Checkers”. Cờ Đam quốc tế có luật khác đôi chút và chơi trên bàn 10×10.

    (xem thêm…)
  • Cờ Cối Xay – Mill Chess

    Cờ Cối Xay – Mill Chess

    “Nine men’s morris” là một trò chơi cờ trí tuệ cổ của châu Âu. Trong tiếng Việt có thể gọi là “cờ Cối Xay”, “cờ Mill”, hoặc “cờ Ba quân thành hàng”. Tên “nine men” nghĩa là mỗi bên có “9 quân”. Từ “morris” có gốc từ tên gọi cổ của trò chơi, không liên quan đến cờ vua hiện đại.

    (xem thêm…)
  • Cờ Lật – Othello Chess

    Cờ Lật – Othello Chess

    Othello, còn gọi phổ biến là “cờ lật” hoặc gần với tên “Reversi”, là trò chơi trí tuệ dành cho “2 người”. Hai bên không có nhiều loại quân khác nhau như cờ vua hay cờ tướng, mà chỉ dùng một loại quân hai mặt: một mặt đen, một mặt trắng.

    (xem thêm…)
  • Cờ Caro – Caro Chess

    Cờ Caro – Caro Chess

    Cờ Caro là một trò chơi trí tuệ đối kháng giữa hai người, rất phổ biến ở Việt Nam, thường được chơi trên giấy kẻ ô, vở học sinh, bảng ô vuông hoặc bàn cờ điện tử.

    (xem thêm…)
  • Cờ Surakarta – Surakarta chess

    Cờ Surakarta – Surakarta chess

    Surakarta là một trò chơi cờ trừu tượng dành cho hai người, thường được giới thiệu là có nguồn gốc Java, Indonesia, và mang tên thành phố Surakarta ở Trung Java. Điểm độc đáo nhất của trò chơi là luật bắt quân bằng các đường vòng ở bốn góc bàn cờ; đây chính là phần làm Surakarta khác hẳn cờ Đam, cờ Vây, cờ Tướng hay cờ Vua.

     Bàn cờ

    Bàn cờ Surakarta chuẩn có 6 đường ngang và 6 đường dọc, tạo thành 36 giao điểm. Quân không đặt trong ô, mà đặt trên các giao điểm, giống cờ Vây hoặc cờ Tướng. Ở bốn góc bàn cờ có các đường vòng cung lớn và nhỏ nối với các đường thẳng của bàn cờ. Các vòng cung này không phải để trang trí; chúng là “đường ray” đặc biệt dùng khi bắt quân.

    Surakarta-chess-Indonesia

    Có thể hình dung bàn cờ gồm hai phần: vùng lưới 6×6 ở giữa và hệ thống tám vòng cong ở bốn góc. Mỗi góc thường có hai vòng: vòng trong và vòng ngoài. Khi đi thường, quân không được chạy theo vòng; vòng chỉ có tác dụng khi thực hiện nước bắt quân.

     Quân cờ

    Mỗi bên có 12 quân, thường là hai màu khác nhau, ví dụ đen và trắng, xanh và vàng, hoặc sỏi và vỏ sò theo cách chơi truyền thống. Tất cả quân trong cùng một bên có giá trị như nhau, không có phân cấp như tướng, xe, pháo, mã. Ban đầu, mỗi người đặt 12 quân của mình trên hai hàng gần mình nhất, mỗi hàng 6 quân.

    Vì toàn bộ quân đồng cấp, Surakarta không phải trò chơi xây dựng lực lượng theo vai trò quân cờ, mà là trò chơi bố trí đường bắt, mở đường, chặn đường và tránh bị đối phương dùng vòng bắt bất ngờ.

     Luật đi quân thường

    Hai người luân phiên đi, mỗi lượt đi một quân. Khi không bắt, một quân được đi đúng một bước sang giao điểm kề bên còn trống, theo tám hướng: ngang, dọc hoặc chéo. Nói cách khác, nước đi thường giống cách đi một ô của vua trong cờ Vua, nhưng chỉ được đến giao điểm trống.

    Đi thường không được dùng đường vòng. Đây là điểm rất quan trọng: các đường vòng chỉ được kích hoạt trong nước bắt quân, không phải là đường di chuyển tự do.

     Luật bắt quân

    Bắt quân là linh hồn của Surakarta. Để bắt một quân đối phương, quân của bạn phải di chuyển theo một đường thẳng trên lưới, đi qua ít nhất một vòng cung ở góc bàn cờ, rồi tiếp tục theo đường thẳng để đáp xuống đúng giao điểm đang có quân đối phương. Quân bị bắt bị loại khỏi bàn, quân bắt chiếm vị trí của quân bị bắt.

    Có mấy điều kiện bắt buộc:

    Thứ nhất, nước bắt phải đi qua ít nhất một vòng. Không đi qua vòng thì không phải nước bắt hợp lệ.

    Thứ hai, toàn bộ đường đi phải thông suốt. Quân bắt không được nhảy qua bất kỳ quân nào, dù là quân mình hay quân đối phương. Nó chỉ được đi qua các giao điểm trống trước khi đến quân bị bắt.

    Thứ ba, vòng chỉ dùng trong nước bắt. Bạn không được dùng vòng để chạy quân sang vị trí khác nếu không bắt được quân.

    Thứ tư, bắt quân không bắt buộc. Người chơi có quyền chọn đi thường dù đang có nước bắt, tùy chiến lược.

    Một cách hiểu ngắn gọn: đi thường thì ngắn như vua cờ Vua; bắt quân thì giống một quân trượt theo đường ray, phải lượn qua vòng rồi mới được lao vào quân đối phương.

     Cách giành chiến thắng

    Cách thắng tuyệt đối là bắt hết 12 quân của đối phương. Khi đối phương không còn quân nào trên bàn, bạn thắng ván cờ.

    Trong thực chiến, có những ván hai bên còn quân nhưng thế cờ bị khóa, không bên nào tạo được tiến triển rõ ràng. Khi đó, luật phổ biến cho phép hai bên thỏa thuận kết thúc ván; người còn nhiều quân hơn là người thắng.

     Phân xử thắng, thua và hòa

    Nếu một bên bắt hết quân đối phương, kết quả rất rõ: bên bắt hết quân thắng, bên mất hết quân thua.

    Nếu hai bên đồng ý dừng vì ván cờ không còn tiến triển, có thể phân xử theo số quân còn lại. Bên còn nhiều quân hơn thắng. Ví dụ, một bên còn 7 quân, bên kia còn 5 quân, thì bên còn 7 quân thắng.

    Nếu hai bên còn số quân bằng nhau và không thể hoặc không muốn tiếp tục tạo tiến triển, nên xử là hòa. Một số bản luật chỉ nói “người còn nhiều quân hơn thắng”, không luôn nói rõ trường hợp bằng quân; vì vậy khi tổ chức chơi nghiêm túc, cần quy định trước: bằng quân thì hòa, hoặc chơi tiếp cho đến khi có chênh lệch quân. Cách xử hòa bằng quân là hợp lý nhất về mặt thi đấu.

    Nếu chơi nhiều ván thành một trận, có thể thỏa thuận trước một trong hai cách tính điểm. Cách thứ nhất là chơi số ván cố định, sau mỗi ván tính điểm bằng số quân còn lại, ai có tổng điểm cao hơn sau toàn bộ loạt ván thì thắng. Cách thứ hai là chơi đến một mốc điểm định trước, ai đạt hoặc vượt mốc đó trước thì thắng trận.

     Nhận xét chiến thuật

    Surakarta dễ học nhưng khó nhìn hết đường bắt, vì một quân tưởng như ở xa vẫn có thể bị bắt nếu đối phương có đường trượt qua vòng. Quân ở trung tâm thường linh hoạt hơn vì có nhiều hướng nối vào các vòng; quân ở góc hoặc sát biên dễ bị vây, bị khóa đường, hoặc trở thành mục tiêu của các đường bắt vòng.

    Kết luận

    Surakarta là một trò chơi rất đáng chú ý trong nhóm cờ trí tuệ dân gian: quân ít, luật đi thường đơn giản, nhưng luật bắt quân qua vòng tạo ra không gian tính toán khá lạ. Nếu so với cờ Đam, nó ít thiên về chuỗi nhảy; nếu so với cờ Vây, nó không chiếm đất; nếu so với cờ Tướng hay cờ Vua, nó không có hệ quân phân cấp. Cái hay của Surakarta nằm ở việc nhìn đường, mở đường, bịt đường và bất ngờ dùng vòng để bắt quân ở khoảng cách tưởng như không liên quan.

    Tham khảo:

    https://en.wikipedia.org/wiki/Surakarta_(game) “Surakarta (game) – Wikipedia”

    https://www.ludoteka.com/clasika/surakarta-en.html “Surakarta – Game rules”

    Bài được viết bởi ChatGPT Plus.

  • Cờ vua Ba Tư – Shatranj

    Cờ vua Ba Tư – Shatranj

    Cờ vua Ba Tư (Persian Chess) tên là Shatranj, có nguồn gốc từ loại cờ cổ Chaturanga do người Ấn Độ sáng tạo ra vào thế kỷ thứ VII. Vương quốc Ba Tư xưa nằm trên đất thuộc nước Iran ngày nay. Từ Iran nay dùng để thay thế cho từ Persian là tên nước Ba Tư xưa.

    (xem thêm…)
  • Cờ vua cổ Ấn Độ – Chaturanga

    Cờ vua cổ Ấn Độ – Chaturanga

    Chaturanga là loại cờ được người của vương quốc Gupta, thuộc đất Ấn Độ ngày nay, sáng tạo ra vào thế kỷ thứ VII. Chaturanga được cho là thủy tổ của các loại cờ như cờ vua, cờ tướng, cờ shatranj, cờ shogi, cờ makruk, cờ sittuyin, cờ ouk chatrang, cờ janggi…

    1. Khái quát

    Chaturanga là dạng cờ cổ Ấn Độ, thường được xem là một trong những tổ tiên trực tiếp của cờ vua hiện đại, đồng thời có quan hệ lịch sử với shatranj Ba Tư, rồi từ đó lan sang thế giới Hồi giáo và châu Âu trung đại. Tên “chaturanga” trong tiếng Phạn có nghĩa gần với “bốn bộ phận” hay “bốn binh chủng”, chỉ bốn lực lượng chính của quân đội cổ Ấn Độ: bộ binh, kỵ binh, tượng binh và chiến xa.

    Cần lưu ý: luật Chaturanga cổ không được bảo tồn hoàn toàn thống nhất. Những gì ta biết hiện nay chủ yếu là tái dựng từ các văn bản Ấn Độ, shatranj Ba Tư – Ả Rập và các biến thể cờ cổ còn sót lại. Vì vậy, một số luật, nhất là cách đi của quân tượng, luật phong cấp, luật hết nước đi, vẫn có dị bản.

    2. Bàn cờ

    Chaturanga dùng bàn 8 x 8 ô, gọi là ashtapada. Khác với cờ vua hiện đại, bàn cờ thường được mô tả là không chia hai màu đen – trắng xen kẽ; các ô có cùng màu. Một số bàn cổ có dấu đánh trên vài ô, nhưng các dấu này có thể là di tích của trò chơi khác chứ không nhất thiết thuộc luật Chaturanga.

    Về bố trí, mỗi bên có 16 quân, xếp gần giống cờ vua. Hàng sau gồm chiến xa, ngựa, voi, quan/phụ tá, vua, voi, ngựa, chiến xa; hàng trước là 8 quân tốt. Một số cách tái dựng đặt vua và quan/phụ tá không đối xứng hoàn toàn giữa hai bên, tức vua hai bên không nhất thiết đứng thẳng hàng như vua cờ vua hiện đại.

    3. Quân cờ

    Mỗi bên có 6 loại quân:

    Vua, tiếng Phạn thường gọi là raja. Đây là quân trung tâm của ván cờ. Mất vua, hoặc bị đặt vào thế không thể thoát khỏi bị bắt, thì coi như thua.

    Quan, phụ tá hoặc đại thần, thường gọi là mantri. Đây là tiền thân xa của quân hậu trong cờ vua, nhưng yếu hơn hậu hiện đại rất nhiều.

    Chiến xa, thường gọi là ratha. Quân này tương ứng với xe trong cờ vua.

    Ngựa, gọi là ashva. Quân này tương ứng với mã trong cờ vua.

    Voi, gọi là gaja. Đây là tiền thân xa của quân tượng trong shatranj và quân tượng trong cờ vua, nhưng cách đi cổ có nhiều dị bản.

    Tốt hoặc lính bộ binh, gọi là padati hoặc bhata. Đây là tiền thân của quân tốt trong cờ vua.

    4. Cách đi cơ bản

    Vua đi 1 ô theo mọi hướng: ngang, dọc, chéo. Không có nhập thành như cờ vua hiện đại.

    Quan/phụ tá đi chéo 1 ô. Vì chỉ đi chéo 1 ô nên quân này yếu, không phải quân tấn công cực mạnh như hậu hiện đại.

    Chiến xa đi ngang hoặc dọc bao nhiêu ô tùy ý nếu đường đi không bị chặn, giống quân xe.

    Ngựa đi hình chữ L, giống mã cờ vua, và có thể nhảy qua quân khác.

    Voi là quân gây tranh luận nhất. Một cách tái dựng phổ biến cho rằng voi đi chéo 2 ô và có thể nhảy qua ô trung gian, giống quân alfil trong shatranj. Một số nguồn khác lại ghi nhận dị bản voi đi 2 ô theo phương ngang/dọc hoặc có cách đi khác. Vì vậy, khi chơi Chaturanga phục dựng ngày nay, cần thống nhất trước đang dùng luật voi nào.

    Tốt đi thẳng 1 ô và ăn chéo 1 ô về phía trước, gần giống tốt cờ vua. Nhưng tốt không được đi 2 ô ở nước đầu, nên cũng không có luật bắt tốt qua đường.

    5. Luật chơi

    Hai bên luân phiên đi quân. Một quân bắt quân đối phương bằng cách đi tới ô mà quân đối phương đang đứng. Quân bị bắt được loại khỏi bàn cờ.

    Mục tiêu chính là đánh bại vua đối phương. Trong cách hiểu gần với cờ vua hiện đại, đó là chiếu bí: vua bị đe dọa bắt và không còn nước hợp lệ để thoát. Một số nhà nghiên cứu cho rằng luật Chaturanga cổ có thể chưa dùng khái niệm “chiếu bí” theo nghĩa hiện đại, mà mục tiêu thực chất là bắt vua; nhưng trong thực hành tái dựng hiện nay, người ta thường dùng luật chiếu và chiếu bí cho dễ chơi.

    Phong cấp của tốt cũng không hoàn toàn chắc chắn. Một số cách chơi cho rằng tốt khi tới hàng cuối sẽ được phong thành loại quân vốn đứng ở cột đó lúc ban đầu, và chỉ được phong nếu quân tương ứng của bên mình đã bị bắt. Như vậy, người chơi không thể tùy ý biến tốt thành bất cứ quân mạnh nào như trong cờ vua hiện đại.

    6. Đặc điểm chiến thuật

    Chaturanga chậm hơn cờ vua hiện đại. Nguyên nhân chính là quan/phụ tá rất yếu, voi cũng yếu hơn tượng hiện đại, tốt không được đi 2 ô ở nước đầu, và không có nhập thành. Vì vậy, thế trận phát triển từ từ, ít có các đòn tấn công bùng nổ sớm như trong cờ vua hiện đại.

    Chiến xa là quân mạnh nhất về tầm hoạt động. Trong một bàn cờ mà nhiều quân khác bị hạn chế, xe thường giữ vai trò chủ lực ở trung cuộc và tàn cuộc. Mất xe thường là thiệt hại rất lớn.

    Vua dễ bị tổn thương hơn vì không có nhập thành. Người chơi phải tự tạo an toàn cho vua bằng cấu trúc tốt và quân bảo vệ, thay vì có một nước đặc biệt để đưa vua vào góc.

    Tốt có giá trị chiến lược cao hơn vẻ bề ngoài. Vì tốt đi chậm, không có bước kép, nên mỗi nước tốt đều ảnh hưởng lâu dài đến cấu trúc thế trận. Đẩy tốt quá sớm có thể tạo điểm yếu không sửa được.

    Quan/phụ tá và voi cần dùng để khống chế ô hơn là tấn công trực diện. Chúng không mạnh như hậu và tượng hiện đại, nhưng trong thế cờ kín, một ô chéo hoặc một điểm nhảy của voi có thể giữ vai trò phòng thủ quan trọng.

    7. Cách giành chiến thắng

    Có mấy cách thắng thường được nhắc đến trong các luật tái dựng:

    Thứ nhất, chiếu bí vua đối phương. Đây là cách hiểu gần với cờ vua hiện đại và thường được dùng khi chơi Chaturanga ngày nay.

    Thứ hai, bắt vua, nếu chơi theo cách hiểu cổ rằng vua bị buộc đi vào ô bị khống chế thì sẽ bị bắt.

    Thứ ba, “lột trần vua”, tức bắt hết quân đối phương, chỉ để lại một mình vua. Trong shatranj và một số luật cổ, đây cũng được xem là điều kiện thắng, trừ trường hợp đối phương ngay nước kế tiếp cũng có thể bắt hết quân của bạn và đưa về thế hai vua trơ trọi.

    8. Phân xử thắng, hòa, thua

    Một bên thắng khi chiếu bí được vua đối phương, hoặc theo luật cổ/tái dựng, khi bắt được vua, hoặc làm đối phương chỉ còn vua trơ trọi mà không thể đáp lại tương tự ngay lập tức.

    Một bên thua khi vua bị chiếu bí, bị bắt theo luật cổ, hoặc bị mất toàn bộ lực lượng ngoài vua theo luật “vua trơ trọi”.

    Hòa có thể xảy ra trong một số trường hợp: hai bên lặp lại thế cờ, không còn đủ lực lượng để thắng, hai bên đều chỉ còn vua, hoặc một bên vừa bị “lột trần vua” nhưng ngay nước kế tiếp cũng lột trần được vua đối phương. Tuy nhiên, các luật hòa này không phải lúc nào cũng được ghi nhận thống nhất trong Chaturanga cổ.

    Về hết nước đi, tức stalemate, luật cổ có nhiều cách hiểu khác nhau. Có nguồn cho rằng bên bị hết nước đi lại thắng; có nguồn cho rằng vì chưa có khái niệm chiếu bí hiện đại, vua buộc phải đi vào ô bị khống chế rồi bị bắt; trong các nền tảng chơi phục dựng hiện nay, cách xử lý cũng có thể khác nhau.

    Kết luận

    Chaturanga là hình thái cờ chiến trận cổ của Ấn Độ, trong đó bàn cờ 8 x 8 trở thành mô hình thu nhỏ của quân đội: vua, quan, chiến xa, ngựa, voi và bộ binh. So với cờ vua hiện đại, Chaturanga chậm hơn, ít quân mạnh hơn, không có nhập thành, không có tốt đi 2 ô, và chiến thắng xoay quanh số phận của vua.

    Giá trị lớn nhất của Chaturanga nằm ở chỗ nó cho thấy cờ vua ban đầu không phải một trò chơi tốc độ và tổ hợp dồn dập như ngày nay, mà là một mô phỏng chiến tranh cổ: tiến quân chậm, giữ trận địa, bảo vệ vua và bào mòn lực lượng đối phương.

    Bài được viết bởi ChatGPT Plus.

  • Cờ vua Thái Lan – Makruk

    Cờ vua Thái Lan – Makruk

    Cờ vua Thái Lan (Thailand Chess) có tên là Makruk (chữ Thái: หมากรุก) là loại cờ được chơi phổ biến ở Thái Lan. Cờ Makruk của người Thái Lan có nguồn gốc (biến thể, hậu duệ) từ loại cờ cổ Chaturanga hay Saturanga.

    Chaturanga là loại cờ đầu tiên trên thế giời do người Ấn Độ sáng tạo ra vào thế kỷ VII. Chaturanga có lẽ đến với Thái Lan qua đất Miễn Điện, vì cờ Makruk của người Thái Lan rất giống cờ Sittuyin của Miễn Điện, trừ tên gọi và việc quy ước quân tượng (voi) là lớp quý tộc.

    (xem thêm…)
  • Cờ vua Myanmar – Sittuyin

    Cờ vua Myanmar – Sittuyin

    Cờ Sittuyin là cờ vua của người Miễn Điện (Myanmar). Cờ Sittuyin có bàn cờ và các quân cờ lạ lẫm, khó hiểu dễ làm cho mọi người lầm tưởng đây là một loại cờ mới lạ mang bản sắc Myanmar. Kỳ thực, cờ Sittuyin cũng chỉ là một biến thể của cờ Chaturanga, như các loại cờ khác đó là: Chess (International), Xiangqi (China), Shogi (Japan), Makruk (Thailand)….

    (xem thêm…)
  • Cờ vua Campuchia – Ouk Chatrang chess

    Cờ vua Campuchia – Ouk Chatrang chess

    Makruk hay Ouk Chatrang (tiếng Thái: หมากรุก, tiếng Khmer: អុកចត្រង្) còn được gọi là cờ Thái hay cờ Ốc, là một loại cờ phổ biến ở Thái Lan, Malaysia, Campuchia có nguồn gốc từ trò chơi Saturanga của Ấn Độ từ thế kỷ VI.

    Các quy tắc của cờ này giống với cờ vua phương Tây hơn là các biến thể châu Á khác như cờ tướng, Janggi hoặc Shogi, nhưng cũng có một số điểm tương đồng với hai trò chơi này. Campuchia đã đưa cờ ốc vào thành môn thi tại Sea games 32.

    Ouk-Chatrang_Khmer-chess

    Luật chơi
    Tốt hoặc Binh (tiếng Thái: เบี้ย), di chuyển và bắt quân giống như quân Tốt trong Cờ vua, nhưng không thể tiến hai ô ở nước đầu tiên. Tốt khi đi đến hàng sáu tức hàng Tốt của đối phương sẽ phong cấp chứ không cần phải đi đến hàng cuối như trong cờ Vua nhưng Tốt chỉ có lựa chọn phong thành Sĩ.

    Sĩ (tiếng Thái: เม็ด), di chuyển một ô theo mọi hướng chéo như quân Sĩ trong Cờ tướng. Ngoài ra, trong biến thể của Campuchia thì ở nước đầu tiên Sĩ có thể tiến thẳng 2 ô.

    Tượng (tiếng Thái: โคน) di chuyển một ô theo mọi hướng chéo như quân Sĩ nhưng còn có thể tiến thẳng một ô như quân Bạc trong Shogi.

    Mã (tiếng Thái: ม้า), di chuyển theo hình chữ L nhảy qua bất kỳ quân nào trên đường đi của nó như quân Mã trong Cờ vua.

    Xe (tiếng Thái: เรือ), di chuyển bất kỳ số ô nào tùy ý theo chiều ngang hoặc chiều dọc như quân Xe trong Cờ

    Vua:
    Vua (tiếng Thái: ขุน) di chuyển một ô theo mọi hướng như quân Vua trong cờ vua. Ngoài ra, trong biến thể của Campuchia thì ở nước đầu tiên Vua còn có thể di chuyển như quân Mã.

    Trò chơi kết thúc khi Vua bị chiếu hết. Trường hợp Vua của một người không bị chiếu hết nhưng người chơi đó bị hết nước đi thì ván cờ sẽ được xử hòa.

  • Cờ Triều Tiên – Janggi

    Cờ Triều Tiên – Janggi

    Janggi, chữ Hàn là 장기, Hán tự 將棋, thường được gọi là cờ Triều Tiên hoặc Korean chess. Đây là trò chơi trí tuệ của bán đảo Triều Tiên, cùng họ với cờ tướng Trung Hoa, nhưng không phải bản sao cờ tướng.

    (xem thêm…)
  • Cờ vua – Chess

    Cờ vua – Chess

    Cờ vua (Chess) là một trong những trò chơi trí tuệ phổ biến nhất thế giới dành cho hai người chơi. Dưới đây là tổng quan toàn diện về trò chơi này, từ cấu trúc bàn cờ đến cách thức phân xử kết quả một ván đấu.

    1. Bàn cờ và Quân cờ

    Bàn cờ

    Bàn cờ vua là một lưới vuông kích thước 8×8, gồm 64 ô vuông xen kẽ giữa hai màu Sáng (Trắng) và Tối (Đen).

    • Cột (Files): Được ký hiệu bằng các chữ cái từ a đến h từ trái sang phải của phía người chơi quân Trắng.
    • Hàng (Ranks): Được đánh số từ 1 đến 8 từ dưới lên trên của phía người chơi quân Trắng.
    • Quy tắc đặt bàn: Ô vuông ở góc dưới cùng bên phải của mỗi người chơi luôn phải là ô màu sáng.

    Các quân cờ và Cách di chuyển

    Mỗi bên bắt đầu với 16 quân cờ (một bên Trắng, một bên Đen). Mỗi loại quân có cách di chuyển và giá trị quy ước riêng:

    • ♟ Tốt (Pawn – 1 điểm): Đi thẳng 1 ô về phía trước (riêng nước đầu tiên có thể đi 2 ô). Tốt ăn chéo 1 ô phía trước. Khi đi đến hàng cuối cùng của đối phương, Tốt được Phong cấp thành một trong các quân: Hậu, Xe, Tượng, hoặc Mã.
    • ♞ Mã (Knight – 3 điểm): Di chuyển theo hình chữ L (đi 2 ô ngang/dọc rồi rẽ 1 ô vuông góc). Mã là quân duy nhất có thể nhảy qua đầu các quân khác.
    • ♝ Tượng (Bishop – 3 điểm): Di chuyển theo đường chéo với số ô tùy ý, nhưng phải giữ nguyên màu ô (Tượng ô sáng hoặc Tượng ô tối).
    • ♜ Xe (Rook – 5 điểm): Di chuyển theo hàng ngang hoặc cột dọc với số ô tùy ý.
    • ♛ Hậu (Queen – 9 điểm): Kết hợp sức mạnh của Xe và Tượng, di chuyển dọc, ngang, chéo với số ô tùy ý. Đây là quân mạnh nhất trên bàn cờ.
    • ♚ Vua (King – Vô giá): Di chuyển hoặc ăn quân 1 ô theo mọi hướng xung quanh. Vua là quân cờ quan trọng nhất, nếu mất Vua, ván đấu kết thúc.

    2. Các Luật chơi đặc biệt

    Ngoài các nước đi cơ bản, cờ vua có 3 luật đặc biệt mà người chơi cần nắm vững:

    1. Nhập thành (Castling): Nước đi duy nhất cho phép di chuyển hai quân (Vua và Xe) cùng một lúc nhằm đưa Vua vào vị trí an toàn và đưa Xe ra tham chiến. Điều kiện: Cả Vua và Xe đều chưa từng dịch chuyển; các ô giữa chúng phải trống; Vua không bị chiếu và không đi qua ô đang bị đối phương kiểm soát.
    2. Bắt tốt qua đường (En Passant): Nếu Tốt đối phương từ vị trí ban đầu tiến 2 ô và đứng ngay bên cạnh Tốt của bạn, bạn có quyền đi chéo ra phía sau quân Tốt đó để ăn nó (như thể nó chỉ tiến 1 ô). Quyền này chỉ có hiệu lực ngay ở nước đi kế tiếp.
    3. Chiếu Vua (Check) và Chạy chiếu: Khi Vua bị một quân của đối phương đe dọa ăn ở nước tiếp theo, Vua đang bị “Chiếu”. Người chơi bắt buộc phải hóa giải thế chiếu ngay lập tức bằng cách: di chuyển Vua, dùng quân khác che chắn, hoặc ăn quân đang chiếu.

    3. Chiến thuật và Cách giành chiến thắng

    Cách giành chiến thắng: Chiếu hết (Checkmate)

    Mục tiêu tối thượng của ván cờ là Chiếu hết Vua đối phương. Đây là tình huống Vua bị chiếu và không còn bất kỳ nước đi hợp lệ nào để thoát khỏi thế bị đe dọa.

    Chiến thuật cơ bản (Tactics)

    Để đạt được mục tiêu, người chơi sử dụng các đòn phối hợp ngắn hạn nhằm bắt quân hoặc tạo lợi thế:

    • Đòn đôi (Fork): Một quân cờ tấn công hai hoặc nhiều quân của đối phương cùng lúc (Mã và Tốt rất mạnh ở đòn này).
    • Ghim quân (Pin): Tấn công một quân của đối phương sao cho nếu quân đó di chuyển, một quân quan trọng hơn phía sau (như Vua hoặc Hậu) sẽ bị ăn.
    • Xiên (Skew): Tấn công một quân có giá trị lớn (như Vua), buộc nó phải chạy và lộ ra quân có giá trị thấp hơn ở phía sau để ta ăn.

    4. Phân xử Thắng, Hòa, Thua

    Một ván cờ vua có thể kết thúc bằng 3 kết quả: Thắng, Thua, hoặc Hòa.

    Ván cờ Thắng / Thua

    Một người chơi được xử Thắng (và đối phương chịu Thua) khi:

    • Chiếu hết được Vua đối phương.
    • Xin thua (Resign): Người chơi tự nhận thấy thế cờ không thể cứu vãn và chủ động đầu hàng để tiết kiệm thời gian.
    • Hết giờ (Timeout): Trong cờ đồng hồ, nếu một bên để thời gian của mình chạy về 0 trước khi ván cờ kết thúc, bên đó sẽ bị xử thua (với điều kiện bên kia vẫn còn đủ lực lượng để có thể chiếu hết trên lý thuyết).

    Ván cờ Hòa (Draw)

    Cờ vua có tỷ lệ hòa rất cao nhờ các điều luật phân xử chặt chẽ:

    • Hết nước đi / Vua bị vây hãm (Stalemate): Đến lượt một bên đi nhưng Vua của họ không bị chiếu, đồng thời họ cũng không có bất kỳ nước đi hợp lệ nào cho Vua hay các quân khác trên bàn cờ. Ván cờ lập tức hòa.
    • Lặp lại thế cờ 3 lần (Threefold Repetition): Nếu một thế cờ chính xác (vị trí các quân, lượt đi và quyền nhập thành/bắt tốt qua đường) xuất hiện lặp lại 3 lần trong ván đấu, người chơi có quyền yêu cầu xử hòa.
    • Luật 50 nước đi (50-move rule): Nếu trải qua 50 nước đi liên tiếp của cả hai bên mà không có quân Tốt nào di chuyển và không có quân nào bị ăn, ván cờ được xử hòa.
    • Không đủ lực lượng chiếu hết (Insufficient Material): Khi cả hai bên không còn đủ quân để tạo ra thế chiếu hết (ví dụ: chỉ còn Vua đấu Vua; Vua + Mã đấu Vua; Vua + Tượng đấu Vua).
    • Thỏa thuận hòa (Mutual Agreement): Hai người chơi tự cảm thấy thế cờ cân bằng và chủ động đề nghị hòa, được đối phương đồng ý.

    Bài được viết bởi Gemini Plus.

  • Cờ tướng Trung Hoa – Xiangqi

    Cờ tướng Trung Hoa – Xiangqi

    1. Cờ tướng là gì?

    Cờ tướng, tiếng Trung gọi là xiangqi, là một trò chơi trí tuệ đối kháng dành cho hai người. Mỗi bên điều khiển một đạo quân với mục tiêu tối hậu là chiếu bí tướng của đối phương.

    (xem thêm…)
  • Cờ vua Nhật Bản – Shogi

    Cờ vua Nhật Bản – Shogi

    Shogi, thường gọi là “cờ tướng Nhật Bản” hoặc “cờ vua Nhật Bản”, là trò chơi chiến lược hai người thuộc họ cờ Chaturanga.

    Khái quát

    Mục đích của người chơi là chiếu hết, tức khiến vua đối phương không còn cách nào để thoát thân. Điểm đặc sắc nhất của Shogi là quân bị bắt không bị loại khỏi ván cờ, mà trở thành “quân trong tay” của người bắt và có thể được thả lại lên bàn để chiến đấu cho phe mới. Chính luật thả quân này làm Shogi rất giàu chiến thuật, ít khi đi vào thế cờ chết hoàn toàn.

    Bàn cờ và cách xếp quân

    Bàn Shogi có 9 hàng dọc và 9 hàng ngang, tổng cộng 81 ô. Khác cờ vua phương Tây, bàn thường không tô hai màu đen trắng xen kẽ. Quân Shogi có hình ngũ giác dẹt, cùng màu; hướng nhọn của quân quay về phía đối phương để xác định quân thuộc bên nào. Mỗi bên có 20 quân, gồm 8 loại: vua, xe, tượng, kim tướng, ngân tướng, mã, hương xa và tốt.

    Cách xếp ban đầu của mỗi bên như sau: hàng cuối cùng, từ trái sang phải theo góc nhìn của người chơi, là hương, mã, ngân, kim, vua, kim, ngân, mã, hương. Hàng thứ hai có tượng ở gần cánh trái và xe ở gần cánh phải. Hàng thứ ba có 9 tốt đứng kín cả hàng. Hai bên xếp đối xứng, quân đều hướng mũi nhọn về phía đối phương.

    Quân cờ và cách đi

    Vua đi một ô theo mọi hướng: ngang, dọc, chéo. Mất vua trên thực tế là thua, nhưng trong thi đấu người chơi thường đầu hàng khi biết chắc vua bị chiếu hết.

    Kim tướng đi một ô theo sáu hướng: tiến, lùi, ngang trái, ngang phải, chéo tiến trái, chéo tiến phải. Kim không đi chéo lùi. Đây là quân phòng thủ vua rất quan trọng.

    Ngân tướng đi một ô theo năm hướng: thẳng tiến và bốn đường chéo. Ngân không đi ngang và không đi thẳng lùi. Vì vậy ngân linh hoạt trong tấn công hơn kim, nhưng phòng thủ kém chắc hơn. Khi thành, ngân đi như kim.

    Mã trong Shogi chỉ nhảy về phía trước: hai ô tiến và một ô chéo trái hoặc chéo phải. Mã có thể nhảy qua quân khác, nhưng không thể đi ngang hoặc lùi như mã cờ vua. Khi thành, mã đi như kim.

    Hương xa đi thẳng về phía trước bao nhiêu ô tùy ý, miễn là không bị quân khác cản. Nó giống một quân xe chỉ biết tiến. Khi thành, hương đi như kim.

    Tượng đi chéo bao nhiêu ô tùy ý, không nhảy qua quân khác. Khi thành, tượng trở thành “long mã”, vừa đi chéo xa như tượng, vừa đi thêm một ô ngang hoặc dọc.

    Xe đi ngang dọc bao nhiêu ô tùy ý, không nhảy qua quân khác. Khi thành, xe trở thành “long vương”, vừa đi ngang dọc xa như xe, vừa đi thêm một ô chéo. Đây thường là quân tấn công mạnh nhất.

    Tốt đi một ô thẳng về phía trước và cũng bắt quân theo đúng hướng đó. Nó không ăn chéo như tốt cờ vua. Khi thành, tốt gọi là “tokin”, đi như kim; một tốt thành ở gần vua đối phương có sức uy hiếp rất lớn.

    Luật chơi cốt lõi

    Mỗi lượt, người chơi chọn một trong hai việc: di chuyển một quân đang ở trên bàn, hoặc thả một quân đã bắt được từ “quân trong tay” xuống một ô trống. Khi quân di chuyển đến ô có quân đối phương, quân đối phương bị bắt và trở thành quân trong tay của người bắt. Quân bị bắt nếu trước đó đã thành thì khi vào tay người bắt sẽ trở lại dạng chưa thành. Quân thả xuống cũng luôn ở dạng chưa thành.

    Vùng thành quân là ba hàng cuối bên phía đối phương. Một quân có thể thành khi nước đi bắt đầu hoặc kết thúc trong vùng này. Vua và kim không thành. Xe, tượng, ngân, mã, hương, tốt đều có dạng thành. Việc thành quân thường là tự chọn, nhưng tốt và hương khi đi tới hàng cuối bắt buộc phải thành; mã khi đi tới một trong hai hàng cuối cũng bắt buộc phải thành, vì nếu không thành thì về sau không còn nước đi hợp lệ.

    Luật thả quân có vài cấm kỵ quan trọng. Không được thả tốt vào một cột mà mình đã có một tốt chưa thành. Không được thả tốt hoặc hương vào hàng cuối, không được thả mã vào hai hàng cuối, vì các quân đó sẽ không còn nước đi hợp lệ. Đặc biệt, không được thả tốt để chiếu hết ngay lập tức; nhưng dùng tốt đã có sẵn trên bàn để tiến lên chiếu hết thì hợp lệ.

    Chiến thuật cơ bản

    Trung tâm chiến thuật của Shogi là “quân trong tay”. Khi tấn công, người chơi không chỉ tính các quân đang có trên bàn mà còn phải tính quân có thể được thả xuống bất cứ ô trống hợp lệ nào. Vì vậy một thế phòng thủ tưởng như kín vẫn có thể bị phá bằng cách thả ngân, kim, mã, hương hoặc tốt vào điểm yếu quanh vua.

    Về khai cuộc, tư tưởng lớn là phát triển xe, tượng, ngân; đồng thời xây “thành” bảo vệ vua. Shogi có nhiều kiểu thành nổi tiếng như Yagura, Mino, Anaguma. Một bên thường vừa đưa vua rời khỏi trung tâm nguy hiểm, vừa tổ chức cánh tấn công bằng xe và các quân nhẹ.

    Về trung cuộc, nguyên tắc quan trọng là đổi quân phải tính đến giá trị thả lại. Trong cờ vua, đổi quân thường làm bàn cờ đơn giản hơn; trong Shogi, đổi quân có thể làm thế cờ phức tạp hơn, vì mỗi quân bị bắt lại trở thành vũ khí tấn công của đối phương. Vì thế, hy sinh quân trong Shogi rất sắc bén nếu sau đó có thể thả quân tạo đòn chiếu hoặc phá thành.

    Về tàn cuộc, Shogi thường chuyển sang cuộc đua chiếu hết. Người chơi phải tính rất cụ thể: vua mình có bị chiếu liên tục không, mình có nước thả quân phòng thủ không, và đòn tấn công của mình có phải là chuỗi ép vua không lối thoát không. Các bài toán chiếu hết gọi là tsumeshogi giữ vai trò luyện tính toán rất lớn trong văn hóa Shogi.

    Cách giành chiến thắng

    Cách thắng chính là chiếu hết vua đối phương. Theo quy định của hiệp hội Shogi Nhật Bản, mục tiêu của ván đấu là làm cho vua đối phương rơi vào trạng thái dù đáp lại thế nào cũng không ngăn được việc bị bắt. Trong thực tế thi đấu, ván cờ thường kết thúc bằng đầu hàng trước khi người thua bị chiếu hết hoàn toàn.

    Người chơi cũng thắng nếu đối phương phạm lỗi nghiêm trọng: đi sai luật, để nguyên vua đang bị chiếu, tự đưa vua vào ô bị kiểm soát, đi hai nước liên tiếp, đi sai lượt, “hai tốt” cùng cột, thả tốt chiếu hết, thả quân vào nơi không có nước đi, đi quá giờ hoặc nhận trợ giúp bên ngoài. Theo quy định thi đấu, các lỗi này có thể bị xử thua ngay.

    Thắng, hòa, thua và phân xử

    Thua thông thường xảy ra khi bị chiếu hết, đầu hàng, phạm luật hoặc hết thời gian. Trong thi đấu hiện đại, đầu hàng là cách kết thúc rất phổ biến, vì kỳ thủ thường tự nhận ra thế chiếu hết hoặc thế thua cưỡng bức trước khi bàn cờ đi đến nước cuối cùng.

    Hòa trong Shogi hiếm hơn cờ vua. Trường hợp lặp lại gọi là sennichite: nếu cùng một thế cờ, cùng lượt đi, cùng quân trong tay của hai bên xuất hiện bốn lần, ván đó được xử theo luật lặp lại. Theo quy định hiện hành của hiệp hội Shogi Nhật Bản, khi sennichite thành lập thì đổi bên đi trước và chơi lại; riêng lặp lại bằng chuỗi chiếu liên tục là phạm luật, bên liên tục chiếu bị xử thua.

    Trường hợp hòa đặc biệt khác là jishogi, thường dịch là “trì tướng” hoặc “nhập ngọc”: hai vua cùng tiến sâu vào vùng đối phương, rất khó hoặc gần như không thể chiếu hết. Khi đó có thể tính điểm quân: xe và tượng mỗi quân 5 điểm, các quân khác trừ vua mỗi quân 1 điểm. Theo quy định được nêu bởi hiệp hội Shogi Nhật Bản, nếu hai bên cùng đủ mức điểm theo điều kiện luật định thì ván có thể được xử vô thắng bại và chơi lại; nếu một bên không đủ điểm thì bên đó thua.

    Kết luận

    Shogi là một biến thể cờ rất giàu sức chiến đấu: bàn 9×9 rộng hơn cờ vua, quân có khả năng thành, và đặc biệt là quân bị bắt có thể được thả lại. Chính luật thả quân làm Shogi có nhịp độ căng, khả năng phản công lớn, ít thế hòa khô, và đòi hỏi người chơi phải tính cả “lực lượng trên bàn” lẫn “lực lượng trong tay”. So với cờ vua, Shogi ít thiên về đổi quân để đơn giản hóa; so với cờ tướng, Shogi có chiều sâu đặc biệt ở cơ chế tái sử dụng quân bị bắt.

    Bài được viết bởi ChatGPT Plus.