Cờ vua Thái Lan – Makruk

Cờ vua Thái Lan (Thailand Chess) có tên là Makruk (chữ Thái: หมากรุก) là loại cờ được chơi phổ biến ở Thái Lan. Cờ Makruk của người Thái Lan có nguồn gốc (biến thể, hậu duệ) từ loại cờ cổ Chaturanga hay Saturanga.

Chaturanga là loại cờ đầu tiên trên thế giời do người Ấn Độ sáng tạo ra vào thế kỷ VII. Chaturanga có lẽ đến với Thái Lan qua đất Miễn Điện, vì cờ Makruk của người Thái Lan rất giống cờ Sittuyin của Miễn Điện, trừ tên gọi và việc quy ước quân tượng (voi) là lớp quý tộc.

Với quân cờ và cách bố trí quân khi bắt đầu chơi khác cờ Chaturanga, mọi người dễ tưởng cờ Makruk là một loại cờ mới hoàn toàn, tuy nhiên Makruk cũng chỉ là một biến thể (hậu duệ) của cờ Chaturanga mà thôi.

Ta có thể mượn bàn cờ và quân cờ của cờ vua để chơi Makruk. Luật chơi cờ Makruk chỉ khác luật chơi cờ Chaturanga ở quân quý tộc mà ở cờ Chaturanga là quân tượng (voi). Ngoài ra còn một số điểm khác nhỏ khác, nhưng không đáng kể.

Bàn cờ Makruk cũng có 8 hàng và 8 cột, tổng số 64 ô cờ như bàn cờ Chaturanga, các ô cũng không được tô hai màu xen kẽ liên tục như cờ vua. Do luật chơi của cờ Makruk cơ bản giống luật chơi cờ Chaturanga, chứ không giống luật chơi cờ vua, không có quân cờ đi chéo dài, nên việc tô hai màu xen kẽ như bàn cờ vua là không cần thiết.

Quân cờ Makruk là những hình khối như những bức tượng thu nhỏ giống như cờ Chaturanga, nhưng các hình mang nét văn hóa của đất nước Thái Lan.

Hai quân mã của cờ Makruk là hình đầu ngựa như cờ vua nhưng có kích thước khá to so với các quân cờ khác, với hình đầu ngựa này, mã của cờ Makruk đại diện cho lực lượng kỵ binh trên chiến trường.

Đất nước Thái Lan có loài voi, tượng binh là một lực lượng quan trọng trong cơ cấu quân đội của họ. Đây là một lực lượng khá mạnh, từng tham gia và đóng vai trò xung kích ở nhiều cuộc chiến trong lịch sử đất nước Thailand.

Tuy nhiên, không hiểu vì sao trên bàn cờ Makruk, hai quân tượng đại diện cho lực lượng tượng binh (voi chiến ) lại có kích thước khá nhỏ và không có hình dáng con voi. Quân cờ ở vị trí quân tượng cờ Makruk gọi là quân quý tộc.

Hậu của cờ Makruk lấy tên như hậu của cờ vua hiện nay, nhưng nước đi lại giống quân cố vấn của cờ Chaturanga – đi chéo một ô sang các ô bên cạnh, đây là điểm thú vị của hậu cờ Makruk.

Nước đi hạn chế, cùng với việc kích thước hậu nhỏ hơn các quân cờ khác cho thấy, cờ Makruk đã mô tả đúng sức mạnh của hoàng hậu, dù vợ vua trên chiến trường. Phụ nữ rất ít khi ra trận.

Luật chơi cờ vua Thái Lan (Thailand Chess) – Makruk như sau:

• Vua: được đi một ô sang tất cả các ô bên cạnh. Nước đầu tiên vua được đi như mã.
• Hậu: được đi chéo một ô sang bốn ô bên cạnh. Nước đầu tiên hậu được đi chéo hai ô.
• Quý tộc: được đi chéo một ô sang bốn ô bên cạnh và đi về phía trước một ô, tổng cộng là năm ô.
• Mã: được đi như mã cờ Chaturanga và cờ vua, tức không bị cản.
• Thuyền (xe): được đi như xe cờ Chaturanga và cờ vua.
• Tốt: được đi và ăn như tốt cờ Chaturanga và cờ vua. Đi đến hàng ngang thứ 6, tốt được phong hậu.