Cờ Sittuyin là cờ vua của người Miễn Điện (Myanmar). Cờ Sittuyin có bàn cờ và các quân cờ lạ lẫm, khó hiểu dễ làm cho mọi người lầm tưởng đây là một loại cờ mới lạ mang bản sắc Myanmar. Kỳ thực, cờ Sittuyin cũng chỉ là một biến thể của cờ Chaturanga, như các loại cờ khác đó là: Chess (International), Xiangqi (China), Shogi (Japan), Makruk (Thailand)….

1. Bàn cờ Sittuyin
Bàn cờ Sittuyin cũng có 8 hàng, 8 cột, tổng 64 ô vuông như bàn cờ vua. Tuy nhiên, các ô trên bàn cờ Sittuyin không tô hai màu xen kẽ và người Myanmar kẻ thêm hai đường chéo của bàn cờ để làm căn cứ cho luật phong và việc xếp quân khi bắt đầu các ván cờ. Vị trí các quân cờ khi bắt đầu ở cờ Sittuyin là ở trên cao và rất khác do với các loại cờ cùng kế thừa dòng cờ Chaturanga.

2. Quân cờ Sittuyin
Quân cờ Sittuyin cũng là các hình khối (như các bức tượng) giống quân cờ vua. Tất nhiên, những hình khối này mang đặc trưng văn hóa Myanmar. Cờ Sittuyin cũng có tổng 32 quân cờ, mỗi bên 16 quân cờ cùng màu và khác màu quân bên kia. Hẳn nhiên là như vậy, vì loại cờ này là hậu duệ của cờ Chaturanga.

Quân tượng của cờ Sittuyin là biểu tượng hình con voi ở cả quân của bàn cờ bàn và bàn cờ treo. Đây là điều dễ hiểu vì Miễn Điện là đất nước có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng hợp cho loài voi sinh sống, nên từ xa xưa họ đã xây dựng được lực lượng tượng binh (voi chiến) rất mạnh trong quân đội của mình. Như vậy tượng trong cờ Sittuyin là voi chiến chứ không phải giám mục như cờ vua phương Tây.

Ngoài ra, cờ Sittuyin không có hậu. Quân tương ứng với hậu của cờ vua, đứng cạnh quân vua (giữa hai quân tượng) là quân cố vấn, tượng trưng cho chức vụ cố vấn hay quân sư. Đây là chức vụ của người có nhiệm vụ tham mưu, hiến kế cho vua trong tất cả mọi việc, từ việc hậu cần tiếp vận quân lương đến hiến mưu kế trong các trận đấu.

3. Hình cờ khai cuộc cờ Sittuyin
Bố trí vị trí ban đầu của các quân cờ khi bắt đầu chơi trong cờ Sittuyin rất lạ, rất khác so với những loại cờ cùng kế thừa dòng cờ Chaturanga của Ấn Độ. Đó là các loại cờ đã giới thiệu bên trên: Shatranj (Iran), Chess (Intrernational), Xiangqi (China), Shogi (Japan), Makruk (Thailand)…

Đầu tiên là các quân tốt (bộ binh). Hàng tốt tam quân của cờ Chaturanga khi sang cờ Sittuyin lại được đẩy lên khá cao và chia thành hai hàng, mỗi hàng có bốn quân và xêm ở vị trí cao thấp khác nhau. Tám quân tốt cờ Sittuyin không đứng cũng một hàng, mà bốn quân tốt bên trái đứng thấp hơn bốn quân bên phải một hàng (xem hình).

Quân cố vấn và hai quân tượng đứng bên dưới hàng bốn tốt bên phải, tức cùng hàng với bốn quân tốt bên trái. Bên dưới nữa là quân vua và hai quân mã, hàng cuối cùng là hai quân xe. Người đọc xem hình ảnh minh họa. Quân xe cờ Sittuyin cũng là biểu tượng của lực lượng chiến xa trên bàn cờ, như quân xe của cờ Chaturanga và cờ Shatranj. Còn quân xe cờ vua là đại diện của tháp canh, chòi canh.

4. Luật chơi cờ Sittuyin
Cờ Sittuyin có luật chơi giống luật chơi của cờ Makruk Thái Lan và cờ Ouk Chatrang Campuchia, cụ thể:
– Vua: đi như vua của cờ vua.
– Cố vấn: đi chéo một ô theo hướng bất kỳ.
– Tượng: đi chéo một ô theo bất kỳ hướng và đi dọc một ô về phía trước.
– Xe: đi như xe của cờ vua.
– Mã: đi như mã của cờ vua (không bị cản).
– Tốt: đi và ăn quân như tốt cờ vua, nhưng nước đi đầu tiên không được đi hai ô. Tốt khi đứng hoặc đi đến ở những ô có hai đường chéo bàn cờ kẻ qua được phong cấp thành quân cố vấn, với điều kiện không còn quân cố vấn trên bàn cờ.

Thay lời kết
Trên đây là những giới thiệu tóm tắt và sơ sài về cờ Sittuyin (cờ vua Myanmar), những người yêu cờ, thích nghiên cứu và tìm hiểu các loại cờ của các quốc gia trên thế giới cần tìm đọc thêm, để hiểu biết sâu hơn về loại cờ này. Cờ của một đất nước cùng nằm trong khối Đông Nam Á với Việt Nam ta.