“Nine men’s morris” là một trò chơi cờ trí tuệ cổ của châu Âu. Trong tiếng Việt có thể gọi là “cờ Cối Xay”, “cờ Mill”, hoặc “cờ Ba quân thành hàng”. Tên “nine men” nghĩa là mỗi bên có “9 quân”. Từ “morris” có gốc từ tên gọi cổ của trò chơi, không liên quan đến cờ vua hiện đại.
1. Tên gọi
“Mill” nghĩa là “cối xay”, nhưng trong luật chơi nó chỉ một thế cờ gồm “3 quân cùng màu nằm thẳng hàng trên một đường hợp lệ”. Trò chơi này khác cờ vua. Nó không có vua, hậu, xe, mã, tượng. Mục tiêu không phải chiếu hết, mà là “lập hàng ba quân để ăn quân đối phương”, rồi làm đối phương hết khả năng chống đỡ.
2. Bàn cờ
Bàn cờ Nine men’s morris gồm “24 điểm đặt quân”, không phải các ô vuông như cờ vua hay cờ đam.
Hình bàn cờ thường gồm:
Ba hình vuông đồng tâm: một hình vuông lớn, một hình vuông vừa, một hình vuông nhỏ.
Các hình vuông này được nối với nhau bằng những đường thẳng ở giữa mỗi cạnh.
Quân chỉ được đặt hoặc di chuyển trên “các giao điểm và điểm nối” của những đường kẻ. Tổng cộng có “24 điểm hợp lệ”.
3. Quân cờ
Mỗi bên có “9 quân”.
Một bên thường dùng quân trắng, bên kia dùng quân đen. Các quân trong cùng một bên hoàn toàn giống nhau, không phân cấp mạnh yếu.
Tổng cộng bàn cờ có 18 quân: 9 quân trắng và 9 quân đen.
4. Mục tiêu của ván cờ
Mục tiêu là làm đối phương rơi vào một trong hai tình trạng:
Đối phương chỉ còn “2 quân”. Khi còn 2 quân, họ không thể tạo được hàng 3 quân, nên thua.
Đối phương “không còn nước đi hợp lệ”. Nghĩa là đến lượt họ nhưng tất cả quân đều bị chặn, không thể di chuyển.
Muốn đạt mục tiêu đó, người chơi phải liên tục tạo thế “3 quân thẳng hàng”, gọi là “mill”, để được quyền ăn bớt quân đối phương.
5. Ba giai đoạn của ván cờ
Một ván Nine men’s morris thường có 3 giai đoạn chính.
5.1. Giai đoạn đặt quân
Ban đầu bàn cờ trống.
Hai người lần lượt đặt từng quân của mình lên một điểm trống trên bàn cờ. Mỗi lượt đặt 1 quân.
Nếu một người đặt quân và tạo được một hàng 3 quân cùng màu trên một đường hợp lệ, người đó lập được một “mill” và được ăn 1 quân của đối phương.
Khi ăn quân, thường áp dụng nguyên tắc:
Không được ăn quân đang nằm trong một mill của đối phương, nếu đối phương còn quân khác không nằm trong mill.
Chỉ được ăn quân trong mill nếu tất cả quân còn lại của đối phương đều đang nằm trong mill.
Giai đoạn đặt quân kết thúc khi cả hai bên đã đặt đủ 9 quân lên bàn cờ.
5.2. Giai đoạn di chuyển quân
Sau khi cả hai bên đã đặt hết quân, hai người chuyển sang giai đoạn di chuyển.
Mỗi lượt, người chơi chọn 1 quân của mình và di chuyển nó đến “một điểm trống liền kề”, theo đúng đường nối trên bàn cờ.
Không được nhảy qua quân khác.
Không được đi đến điểm không có đường nối trực tiếp.
Không được đi vào điểm đã có quân.
Nếu sau khi di chuyển, người chơi tạo thành một mill mới, người đó được ăn 1 quân của đối phương theo nguyên tắc đã nêu ở trên.
Một kỹ thuật quan trọng là “mở mill rồi đóng mill”. Nghĩa là người chơi di chuyển một quân ra khỏi hàng ba, sau đó ở lượt sau đưa nó trở lại để lập lại mill và tiếp tục ăn quân. Đây là một trong những chiến thuật chủ đạo của trò chơi.
5.3. Giai đoạn bay
Ở nhiều luật chơi phổ biến, khi một bên chỉ còn “3 quân”, bên đó được quyền “bay”.
“Bay” nghĩa là thay vì chỉ di chuyển sang điểm liền kề, người chơi có thể đưa một quân của mình đến “bất kỳ điểm trống nào trên bàn cờ”.
Luật bay giúp người đang yếu có cơ hội phòng thủ hoặc phản công, vì nếu chỉ còn 3 quân mà vẫn phải đi từng bước thì gần như rất dễ bị khóa chết.
Tuy nhiên, có biến thể không cho bay. Vì vậy trước khi chơi nên thống nhất: có luật bay hay không.
6. Mill là gì?
Một “mill” là một hàng gồm “3 quân cùng màu”, nằm trên 3 điểm liên tiếp của một đường hợp lệ trên bàn cờ. Khi lập mill, người chơi được ăn 1 quân đối phương.
Điểm quan trọng là chỉ khi “mới tạo thành mill” sau một nước đặt hoặc nước đi thì mới được ăn quân. Một mill đã tồn tại sẵn không tự động cho ăn quân liên tục, trừ khi người chơi phá nó ra rồi lập lại ở lượt sau.
7. Ăn quân
Sau khi tạo được mill, người chơi lấy 1 quân của đối phương ra khỏi bàn.
Nguyên tắc thường dùng:
Ưu tiên ăn quân đối phương không nằm trong mill.
Không được ăn quân trong mill nếu đối phương còn quân ngoài mill.
Nếu tất cả quân đối phương đều nằm trong mill, có thể ăn bất kỳ quân nào.
Mỗi lần lập mill chỉ được ăn “1 quân”.
Ăn quân là cơ chế quyết định của trò chơi. Không có quân nào ăn bằng cách đi đè lên quân đối phương như cờ vua hoặc cờ tướng.
8. Cách để giành chiến thắng
Có hai cách thắng chính.
Thứ nhất, ăn quân đến mức đối phương chỉ còn 2 quân. Vì họ không thể lập hàng 3 quân nữa, ván cờ kết thúc và họ thua.
Thứ hai, khóa toàn bộ quân đối phương. Nếu đến lượt đối phương mà họ không có nước đi hợp lệ nào, họ thua.
Chiến thắng trong Nine men’s morris thường đến từ việc tạo được thế “hai đầu mill”, tức là có thể liên tục mở một mill này và đóng một mill khác. Khi đó đối phương rất khó ngăn cản việc bị ăn quân dần dần.
9. Nguyên tắc phân xử thắng, hòa, thua
Một bên thắng khi đối phương chỉ còn 2 quân.
Một bên thắng khi đối phương đến lượt nhưng không có nước đi hợp lệ.
Một bên thua khi tự rơi vào một trong hai tình trạng trên.
Ván cờ hòa trong các trường hợp thường gặp sau:
Hai bên lặp lại cùng một thế cờ nhiều lần mà không bên nào tiến triển được. Một số luật quy định hòa khi cùng một thế lặp lại 3 lần.
Hai bên đi quá nhiều nước mà không có quân nào bị ăn. Một số luật dùng quy định 50 nước không ăn quân thì hòa, nhưng con số cụ thể có thể thay đổi theo từng bộ luật.
Hai bên đều không thể ép thắng, đặc biệt khi số quân còn ít và không thể tạo được mill quyết định.
Hai người chơi đồng ý hòa.
Do Nine men’s morris có nhiều biến thể dân gian, trước khi chơi nghiêm túc nên thống nhất rõ mấy điểm: có cho “bay” khi còn 3 quân không; có cấm ăn quân trong mill không; lặp lại bao nhiêu lần thì hòa; bao nhiêu nước không ăn quân thì hòa.
10. Chiến thuật cơ bản
Ở giai đoạn đặt quân, không nên chỉ chăm chăm lập mill ngay. Quan trọng hơn là chiếm các điểm cơ động, đặc biệt là những điểm nằm ở giữa cạnh hoặc điểm có nhiều đường nối.
Cần ngăn đối phương tạo thế hai mill luân phiên. Nếu đối phương có thể mỗi lượt đóng một mill khác nhau thì rất dễ thua nhanh.
Không nên để quân bị dồn vào góc chết. Một quân đứng ở điểm ít đường đi thường khó tham gia tấn công và dễ bị khóa.
Khi có cơ hội, hãy tạo thế đe dọa kép: chỉ một nước tiếp theo có thể lập mill ở hai hướng khác nhau. Khi đó đối phương thường không thể chặn cả hai.
Ở giai đoạn cuối, nếu còn 3 quân và có luật bay, cần ưu tiên vừa phòng thủ mill của đối phương vừa tìm cơ hội lập mill của mình. Giai đoạn này giống một cuộc đấu tính toán rất chặt, vì mỗi nước sai có thể mất quân và thua ngay.
Kết luận
Nine men’s morris là một trò chơi đơn giản về quân cờ nhưng sâu về thế trận. Bàn cờ chỉ có 24 điểm, mỗi bên chỉ có 9 quân, luật đi không phức tạp, nhưng chiến thuật lại xoay quanh việc chiếm điểm, khóa quân, lập mill, phá mill, tái lập mill và ăn quân đối phương. Đây là một trò chơi trí tuệ cổ điển, dễ học hơn cờ vua nhưng vẫn đòi hỏi khả năng tính toán, dự đoán và kiểm soát thế trận rất tốt.
Bài được viết bởi ChatGPT Plus.
Gửi phản hồi