Cờ Vây (tiếng Trung gọi là -Weiqi- – 围棋) ra đời tại Trung Quốc từ khoảng hơn 2.500 năm trước. Đây được coi là một trong những trò chơi chiến thuật cổ xưa nhất của nhân loại, từng là một trong “Tứ nghệ” (Cầm, Kỳ, Thi, Họa) bắt buộc của giới văn sĩ quý tộc thời xưa.
Khác với Cờ Tướng hay Cờ Vua – nơi trận đấu kết thúc khi một vị Vua bị bắt, triết lý của Cờ Vây mang tính đại cục hơn: “Không có khái niệm Vua, mục tiêu tối thượng là bao chiếm đất đai và sinh tồn.”
1. Bàn cờ và Quân cờ
Cấu tạo của Cờ Vây rất tối giản nhưng mang đậm triết lý âm dương phương Đông:
– “Bàn cờ:” Có hình vuông, lưới cờ tiêu chuẩn gồm 19 đường ngang cắt 19 đường dọc, tạo thành “361 giao điểm”. Đối với người mới tập chơi, bàn cờ có thể thu nhỏ lại kích thước 9×9 hoặc 13×13 để dễ tính toán.
Trên bàn cờ tiêu chuẩn có 9 chấm đen được gọi là các điểm “Sao” (giúp định vị không gian), trong đó điểm chính giữa bàn cờ được gọi là “Thiên Nguyên” (tượng trưng cho trung tâm vũ trụ).
– “Quân cờ:” Gồm hai màu “Đen (Hắc)” và “Trắng (Bạch)”. Quân cờ hình tròn dẹt, hai mặt hơi lồi. Trực giác chơi cờ Vây khác biệt ở chỗ: các quân cờ được đặt ngay tại “các giao điểm” của các đường thẳng, chứ không đặt vào bên trong ô vuông.
2. Luật chơi cơ bản
Dù bàn cờ biến hóa nhiều hơn cả số lượng nguyên tử trong vũ trụ, luật chơi lại ngắn gọn đến mức dễ dàng nắm bắt sau vài phút:
– “Cách đi:” Đen luôn là bên đi trước. Hai bên thay phiên nhau đặt từng quân cờ của mình lên các giao điểm trống trên bàn cờ. Một khi quân cờ đã đặt xuống thì “cố định tại đó”, không được di chuyển hay đi lại sang ô khác.
– “Khí (Liberties):” Đây là khái niệm sống còn. “Khí” là các giao điểm trống ngay kề cận một quân cờ theo các đường dọc và đường ngang (không tính đường chéo). Các quân cờ cùng màu đứng cạnh nhau theo đường ngang/dọc sẽ nối liền mạch và chia sẻ chung các “khí” này với nhau.
– “Ăn quân:” Nếu bạn đặt quân bao vây và triệt tiêu toàn bộ “khí” của một quân hoặc một nhóm quân đối phương, quân đó sẽ bị xem là “chết” và bị nhấc ra khỏi bàn cờ để làm tù binh.
– “Luật Kiếp (Ko):” Quy tắc này sinh ra để tránh vòng lặp vô hạn. Nếu Đen vừa ăn một quân của Trắng ở thế đối đầu trực diện, Trắng không được quyền ăn ngược lại ngay lập tức ở nước tiếp theo, mà phải đi một nước khác ở chỗ khác trên bàn cờ (gọi là tìm mối đe dọa – “điều kiếp”) để buộc Đen phải ứng phó, sau đó mới có thể quay lại ăn vị trí cũ.
3. Cách giành chiến thắng và Nguyên tắc phân xử
Trận đấu kết thúc khi vùng đất đã được chia đóng kín hoàn toàn, cả hai bên đều nhận thấy không còn nước đi nào có lợi và cùng chọn “bỏ lượt (Pass)”. Bên nào chiếm được nhiều “đất” (vùng lãnh thổ trống) hơn sẽ giành chiến thắng.
Vì đây là trò chơi có nguồn gốc từ Trung Quốc, nguyên tắc phân xử phổ biến nhất hiện nay dựa trên “Luật Trung Quốc (Phương pháp đếm diện tích)”:
Cách tính điểm (Đếm tử)
Diện tích cuối cùng của một đấu thủ được tính bằng tổng của:
1. Số quân cờ sống của bên đó đang nằm trên bàn cờ.
2. Số giao điểm trống bên trong vùng lãnh thổ được bao vây hoàn toàn bởi các quân cờ của bên đó.
-> “Quy tắc Bù điểm (Komi):” Do lợi thế đi trước của quân Đen là rất lớn, luật cờ Vây Trung Quốc quy định quân Trắng sẽ được cộng thêm một số điểm ưu tiên. Điểm cộng này hiện nay thường là “7.5 tử”.
Phân xử Thắng – Thua – Hòa
– “Xác định Thắng / Thua:” Tổng số giao điểm trên bàn cờ là 361. Sau ván đấu, người ta tiến hành đếm số tử thực tế của quân Đen (hoặc Trắng) có trên bàn cờ kèm theo phần đất vây được. Do có điểm bù Komi 7.5 tử, mốc để một bên giành chiến thắng sẽ thay đổi. Cụ thể, nếu quân Đen đạt từ 185 tử trở lên, “Đen thắng”. Nếu Đen chỉ đạt từ 184 tử trở xuống, “Trắng thắng”.
– “Trường hợp Hòa cờ:” Nhờ có điểm lẻ phân nửa (`.5`) trong Komi, các ván đấu cờ Vây thông thường “không bao giờ có kết quả hòa về mặt điểm số”. Tuy nhiên, trọng tài vẫn có thể xử Hòa hoặc Hủy ván đấu trong hai trường hợp đặc biệt sau:
1. “Tam kiếp / Đa kiếp (Vòng lặp vô hạn):” Khi trên bàn cờ xuất hiện từ 3 thế Kiếp trở lên cùng lúc, khiến hai bên có thể ăn qua ăn lại cấu xé lẫn nhau mãi mãi mà không ai chịu nhường bước đi chỗ khác. Trận đấu buộc phải tuyên bố Hòa và đánh lại ván mới.
2. “Thế cờ Sống chung (Seki):” Trạng thái hai nhóm quân của hai bên đan cài vào nhau nhưng dùng chung các “khí” cuối cùng. Nếu bên nào đặt quân vào trước sẽ tự làm mình hết khí và bị đối phương ăn sạch. Trọng tài sẽ xử hai nhóm quân này cùng sống, và các giao điểm khí chung này sẽ không tính điểm đất cho bất kỳ ai.
Bài được viết bởi Gemini Plus.
Gửi phản hồi