Cờ Toán Việt Nam là một trò chơi trí tuệ hiện đại do ông Vũ Văn Bảy, còn được ghi là Vũ Bẩy, sáng tạo. Đây không phải một môn cờ cổ truyền lâu đời, mà là một sáng tạo Việt Nam dựa trên các con số và bốn phép tính cơ bản: cộng, trừ, nhân, chia. Trò chơi được Cục Bản quyền tác giả văn học nghệ thuật, Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là sản phẩm trí tuệ vào năm 2005.
Giới thiệu chung
Điểm đặc biệt của cờ Toán là quân không có tên kiểu tướng, sĩ, tượng, xe, mã, tốt như cờ tướng; cũng không có vua, hậu, xe, tượng, mã, tốt như cờ vua. Quân cờ là các con số từ 0 đến 9. Trong đó quân số 0 là quân đặc biệt, cố định, được diễn giải theo triết lý “dân” hoặc “lấy dân làm gốc”; nếu để đối phương bắt quân số 0 thì thua tuyệt đối.
Bàn cờ
Bàn cờ có hình chữ nhật, gồm 99 ô vuông, chia thành 9 cột và 11 hàng. Có thể hình dung như bàn 9 x 11. Một số bản hướng dẫn đánh dấu cột từ a đến i và hàng từ 1 đến 11 để dễ xác định tọa độ.
Trên bàn có hai ô đặc biệt dành cho quân số 0: ô thứ 5 ở hàng thứ 2 của mỗi bên. Nói dễ hiểu: mỗi bên đặt quân 0 ở ô có dấu chéo, nằm phía trên quân số 5 của mình. Quân 0 không được di chuyển trong suốt ván cờ.
Quân cờ và cách xếp quân
Mỗi bên có 10 quân, gồm các quân số 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 và quân số 0. Quân thường có hình tròn, hai bên dùng hai màu khác nhau. Trên quân có thể ghi số trực tiếp, nhưng cách biểu thị phổ biến là dùng các chấm tròn: quân 1 có một chấm, quân 9 có chín chấm.
Khi bắt đầu, mỗi bên xếp các quân 1 đến 9 ở hàng ngang cuối cùng phía mình, theo thứ tự tăng dần từ trái sang phải. Quân số 0 đặt ở ô chéo phía trên quân số 5. Như vậy, mỗi bên có một tuyến quân số 1-9 ở hàng đáy và một quân 0 cố định ở trung tâm phía sau đội hình.
Luật đi quân
Quân số 0 không được đi. Các quân từ 1 đến 9 được đi theo tám hướng: ngang, dọc và chéo. Mỗi quân được đi tối đa số ô bằng trị số của nó. Ví dụ quân 1 chỉ đi được 1 ô; quân 2 có thể đi 1 hoặc 2 ô; quân 9 có thể đi từ 1 đến 9 ô, miễn là đường đi trống.
Các quân không được nhảy qua quân khác. Nếu trên đường đi có quân mình hoặc quân đối phương cản, quân đang đi phải dừng trước quân cản đó, không được vượt qua. Đây là điểm làm cờ Toán có yếu tố “mở đường” và “chặn đường” khá rõ.
Luật bắt quân
Bắt quân là phần quan trọng nhất của cờ Toán. Muốn bắt quân đối phương, bên mình phải có hai quân đứng ở hai ô liền nhau theo một đường thẳng: ngang, dọc hoặc chéo. Hai quân liền nhau đó tạo thành một “phép tính”. Người chơi lấy trị số của hai quân để tính cộng, trừ, nhân hoặc chia; kết quả của phép tính chính là khoảng cách để bắt quân đối phương theo hướng tấn công.
Ví dụ, nếu quân 8 và quân 5 của bạn đứng liền nhau theo hàng dọc, quân 8 ở sau, quân 5 ở trước, thì bạn có thể lấy 8 – 5 = 3 hoặc 8 + 5 = 13. Với kết quả 13, chỉ lấy hàng đơn vị là 3. Khi đó, nếu có quân đối phương ở ô thứ 3 tính từ quân 5 theo hướng tiến, và các ô trước đó không bị cản, bạn có thể bắt quân ấy. Sau khi bắt, quân 8 được đưa tới vị trí của quân đối phương bị bắt.
Với phép cộng và phép nhân, nếu kết quả lớn hơn 9 thì lấy chữ số hàng đơn vị. Ví dụ 5 + 8 = 13 thì dùng 3 làm khoảng cách bắt quân. Nếu kết quả có hàng đơn vị là 0, như 5 x 8 = 40, thì không có giá trị bắt quân, vì điểm 0 không được tính làm khoảng cách bắt.
Với phép chia có dư, có thể dùng thương hoặc số dư làm khoảng cách bắt, tùy bản luật diễn giải. Ví dụ 8 : 5 = 1 dư 3, nên có thể tạo khả năng bắt ở khoảng cách 1 hoặc khoảng cách 3 theo hướng đi quân.
Một điều kiện quan trọng là đường bắt phải thông. Nếu muốn bắt quân ở ô thứ 3 nhưng ô thứ 1 hoặc ô thứ 2 phía trước đã có quân đối phương đứng cản, thì không được bắt quân ở ô thứ 3. Nói cách khác, cờ Toán không cho “nhảy qua” quân cản khi đi thường cũng như khi bắt quân.
Cách giành chiến thắng
Có hai kiểu thắng chính.
Thứ nhất là thắng tuyệt đối: bắt được quân số 0 của đối phương. Đây là mục tiêu quyết định nhất của ván cờ. Dù trước đó bạn kém điểm hoặc thậm chí đang thua trong loạt nhiều ván, chỉ cần bắt được quân số 0 của đối phương thì vẫn thắng tuyệt đối.
Thứ hai là thắng điểm. Nếu không bên nào bắt được quân số 0, hai bên có thể phân định bằng điểm. Mỗi quân từ 1 đến 9 có điểm đúng bằng trị số của nó. Quân 1 là 1 điểm, quân 9 là 9 điểm. Trước khi chơi, hai bên có thể thỏa thuận thang điểm cho một ván, chẳng hạn 10, 15, 20 điểm, hoặc theo điều lệ của ban tổ chức nếu chơi giải.
Phân xử thắng, thua và hòa
Nếu một bên bắt được quân số 0 của đối phương, bên đó thắng tuyệt đối, bên mất quân 0 thua tuyệt đối. Đây là cách phân xử rõ ràng nhất.
Nếu hết ván theo thỏa thuận điểm, thời gian, số lượt, hoặc hai bên thống nhất dừng vì không còn khả năng thực tế bắt quân 0, thì tính điểm các quân đã bắt được. Bên có tổng điểm cao hơn thắng điểm; bên thấp điểm hơn thua điểm.
Về hòa, các bản luật công khai tôi tìm được không quy định chi tiết như cờ vua, chẳng hạn không có luật lặp thế ba lần hay luật 50 nước. Các nguồn chủ yếu nêu hai cách phân định: bắt quân 0 để thắng tuyệt đối, hoặc tính điểm để thắng – thua khi không bắt được quân 0.
Vì vậy, nếu tổ chức chơi nghiêm túc, nên quy định trước: nếu không ai bắt được quân 0 và hai bên bằng điểm khi kết thúc, thì xử hòa; hoặc phải chơi tiếp cho đến khi có bên hơn điểm hoặc bắt được quân 0. Cách xử hòa khi bằng điểm là hợp lý nhất nếu muốn có luật rõ ràng, công bằng.
Nhận xét chiến thuật
Cờ Toán không chỉ là trò tính nhẩm. Phần khó của nó nằm ở việc phối hợp hai quân để tạo “đòn số học”. Một quân đứng đơn lẻ khó gây nguy hiểm; hai quân đứng liền nhau mới sinh ra phép tính để bắt quân. Vì vậy, tư tưởng chiến thuật của cờ Toán là tạo cặp quân, mở đường bắt, chặn đường tính của đối phương, đồng thời bảo vệ quân số 0.
Kết luận
Cờ Toán Việt Nam là một môn cờ khá độc đáo vì đưa phép tính trực tiếp vào luật bắt quân. Bàn cờ 9 x 11, mỗi bên 10 quân từ 0 đến 9, quân 0 cố định và là mục tiêu sống còn. Muốn chơi tốt, người chơi không chỉ biết cộng, trừ, nhân, chia, mà còn phải biết bố trí cặp quân, kiểm soát đường thẳng, che chắn quân 0 và tạo các thế bắt bằng khoảng cách số học.
Bài viết tham khảo.
[1]: https://vi.wikipedia.org/wiki/Cờ_toán_Việt_Nam
[2]: https://thuthuatchoi.com/huong-dan-cach-choi-co-toan-viet-nam.html
[3]: https://tuoitre.vn/mong-muon-co-toan-viet-nam-duoc-dua-vao-truong-hoc-215795.htm
[4]: https://nhandan.vn/khat-vong-chinh-phuc-the-gioi-cua-co-toan-viet-nam-post405053.html
Bài được viết bởi ChatGPT Plus.
Gửi phản hồi