Cờ Việt là tên gọi tắt của cờ Lạc Việt do Thành Nguyễn sáng tạo ra trên ý tưởng kết hợp ưu điểm của cờ vua (nguồn gốc từ Ấn Độ) và cờ tướng (nguồn gốc từ Trung Quốc) – hai loại cờ đang phổ biến nhất hiện nay trên thế giới. Lưu ý, cờ vua và cờ tướng đều là hậu duệ (biến thể) của cờ Chaturanga – một loại cờ cổ của người Ấn Độ.

Cờ là trò chơi được người xưa sáng tạo ra dựa trên ý tưởng mô phỏng các cuộc chiến tranh thời trung cổ giữa hai quốc gia. Hai bên đều có các quân cờ gọi là vua, tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã, tốt thi đấu với nhau trên một “sân chơi” gọi là bàn cờ. Bên thắng cuộc là bên chiếu bí (hết cờ) được vua (hay tướng) của đối phương.

Vì cờ là trò chơi mô phỏng cuộc sống, cụ thể là các trận chiến thời trung cổ, nên về nguyên tắc loại cờ nào mô phỏng được sát thực tế hơn thì loại cờ đó hay hơn. Thể hiện như, những thuận lợi và khó khăn trên chiến trường cũng là những thuận lợi và khó khăn trên bàn cờ. Khi đó người chơi sẽ có đầu óc thực tế hơn, tư duy giải quyết vấn đề tốt hơn.

I. Hiện trạng:

Sau khi chơi các loại cờ như cờ vua, cờ tướng và cờ tướng úp (một biến thể của cờ tướng), ta sẽ thấy các loại cờ trên có những điểm vừa chưa hợp lý, vừa chưa thực sự sát với thực tế như sau:

1. Cờ vua:

• Luật hết nước đi là hòa cờ. Thực tế trên chiến trường, hết lối đi, hết lối thoát thì phải đầu hàng hoặc chịu chết. Đó là thua, không thể là hòa được.
• Voi chạy nhanh hơn ngựa. Luật cho phép quân tượng – voi chậm chạp – lại di chuyển nhanh hơn quân mã – ngựa rất nhanh – trong một nước đi cũng là không đúng. (Con tượng trong cờ vua của các nước châu Âu là giám mục, không phải là tượng binh, vì ở châu Âu không có loài voi).
• Quân hậu quá mạnh so với các quân khác. Nên thu gọn sức mạnh của quân hậu và có thêm loại quân có nước đi khác lạ để hạn chế sức mạnh của quân hậu. Quân Hậu – cái tên này cũng chưa thực sự đúng với thực tế. Hậu (hoàng hậu) là vợ vua, phụ nữ trước đây ít tham gia vào chuyện chính sự.
• Quân cờ vua có mô hình giống như thật làm cho quân cờ như những bức tượng, tuy trực quan dễ nhớ nhưng khi chơi, việc đi quân và bắt quân không dễ dàng, làm cho cờ vua khó được phổ biến rộng rãi ra xã hội bình dân.

2. Cờ tướng:

• Cờ tướng thiếu phong phú nước đi do các quân bị hạn chế theo các quy định sau:
  • Luật tướng và sĩ không được ra khỏi cung. Lúc thế địch quá mạnh, nguy khốn rời bỏ cung là chuyện bình thường. Lịch sử Việt Nam và thế giới có nhiều lần vua bên yếu rời khỏi kinh thành, về nơi hiểm yếu bảo toàn lực lượng, chờ cơ hội phản công… Ba lần thắng quân Nguyên Mông, vua tôi nhà Trần đều rời bỏ kinh thành Thăng Long, đợi cho địch yếu mới phản công rồi giành được thắng lợi sau cùng..
  • Tượng chỉ được đi chéo hai ô trên hai hình thoi bên phía nước mình, nên yếu cả ở tấn công và phòng thủ, không đại diện cho lực lượng tượng binh – vốn rất mạnh – trên chiến trường..
  • Luật cản mã. Kỵ binh là loại quân tập hợp của các kỵ sĩ, họ mạnh mẽ và cơ động, trên chiến trường thời trung cổ ít khi loại quân này bị cản. Mã còn bị cản bởi chính quân mình? Quân mình không biết tránh ra cho kỵ binh tiến thoái hay sao?
• Không có quân đi chéo xa như tượng và hậu cờ vua, nên thiếu phong phú trong loại quân và nước đi.
• Cờ tướng khi chơi, quân di chuyển trên các đường viền mép các ô cờ, các ô cờ lại có màu giống nhau nên có thể gây nhầm lẫn trong nước đi của các quân, nhất là quân Mã – đi hình chữ L.
  Người chơi có thể vì căng thẳng mà di chuyển quân cờ của mình đi không đúng luật. Người chơi gian dối có thể đi sai khi đối phương không chú ý.
• Quân cờ tướng là các ký tự chữ Hán khó học, khó nhớ nên phụ nữ và trẻ em khó học chơi, nên cờ tướng khó đến được với hai loại đối tượng này trong xã hội.

3. Cờ tướng úp
(Cờ úp là biến thể của cờ tướng. Khi chơi cờ các quân được úp xuống hoặc đậy lên. Việc xếp cờ ban đầu và nước đi ban đầu của các quân tuân theo luật chơi của cờ tướng. Sau khi đi lần đầu tiên các quân được lật ngửa hoặc bỏ nắp đậy ra. Từ vị trí đó, chúng được di chuyển theo đúng nước đi của mình trên khắp bàn cờ.)

• Không có quân đi chéo xa, nên thiếu phong phú trong loại quân và nước đi.
• Quân Tướng không được ra khỏi cung cấm (hoặc thành).
• Quân tượng chỉ được đi chéo hai ô, nên yếu cả ở tấn công và phòng thủ, không đại diện cho lực lượng tượng binh – vốn rất mạnh – trên chiến trường.
• Luật cản mã. Kỵ binh là loại quân tập hợp của các kỵ sĩ, họ mạnh mẽ và cơ động, trên chiến trường thời trung cổ ít khi loại quân này bị cản. Mã còn bị cản bởi chính quân mình? Quân mình không biết tránh ra cho kỵ binh tiến thoái hay sao?
• Quân cờ tướng là các ký tự chữ Hán khó học, khó nhớ nên phụ nữ và trẻ em khó học chơi, nên cờ tướng khó đến được với hai loại đối tượng này trong xã hội.

II. Khắc phục:

1. Cờ Việt:
Nhận ra nhược điểm của ba loại cờ trên, tác giả đã kết hợp chúng lại tạo ra một loại cờ mới là cờ Lạc Việt (gọi tắt là “Cờ Việt”) trên tinh thần chọn lấy những ưu điểm của chúng. Loại cờ mới có các đặc điểm như sau:

• Quân cờ: là các quân là các quân của cờ vua và cờ tướng ghép lại. Quân có hình khối giống như quân cờ tướng, nhưng hình trên mặt thì một số là hình quân cờ treo của cờ vua và một số là hình thiết kế mới của tác giả Thành Nguyễn.
• Bàn cờ: sử dụng bàn cờ như bàn cờ vua, tức các quân di chuyển và ăn quân ở trong lòng các ô (chứ không phải trên các vạch như cờ tướng). Các ô trên bàn cờ chỉ được mang một trong hai màu, các ô cạnh nhau có màu sắc khác nhau để dễ dàng cho quân đi chéo. Bàn cờ Việt dọc ngang mỗi chiều 10 ô, tổng 100 ô chẵn.

Bàn cờ, quân cờ và bố trí quân khi khai cuộc của cờ Việt:

Ta có thể mượn quân của cờ tướng để chơi cờ Việt:

Giải thích từ ngữ:

• Bắt quân: là loại quân của đối phương ra khỏi bàn để đứng vào vị trí của nó.
• Biên giới: là vạch đỏ lớn nằm giữa hàng 5 và hàng 6.
• Quân đã chết: là những quân đã bị loại ra khỏi bàn cờ.
• Phong: là đổi quân tốt khi đi đến hàng cuối cùng bên phía đối phương lấy một trong những quân đã chết của bên mình.

2. Luật chơi của Cờ Việt viết tắt như sau:

• Tướng đi như Vua của cờ vua.
• Sĩ đi chéo như Tượng của cờ vua, đi dọc và ngang một ô.
• Tượng đi dọc và ngang một hoặc hai ô, đi chéo một ô, tượng bị cản khi có quân bất kỳ đứng cạnh nó theo phương dọc hoặc ngang.
• Xe đi như xe của cờ vua.
• Pháo đi như Pháo của cờ tướng.
• Mã đi như Mã của cờ Vua (không bị cản).
• Tốt nước đầu được đi về phía trước một hoặc hai ô, nhưng không được ăn hai ô. Sau đó chỉ được đi về phía trước từng ô một. Qua biên giới (vạch đỏ) được đi về phía trước hoặc sang ngang một ô. Trước khi qua biên giới, tốt không được đi ngang, nhưng được ăn ngang một ô. Đi đến hàng cuối cùng bên phía đối phương, được phong thành một trong các quân đã chết của mình. Tốt không được đi lùi.
• Hết nước đi là hết cờ như cờ tướng. Bên nào hết nước đi sẽ bị xử thua.
• Hi sinh cứu chúa: trong một ván cờ, các quân trong phạm vi nước đi của tướng một lần được hi sinh (đưa ra khỏi bàn cờ) để tướng đứng vào vị trí của nó, trong trường hợp tướng bị quân đối phương chiếu bí, không còn nước đi đúng luật để đào thoát. Bất kỳ trường hợp nào ở nước đi sau đó có thể thoát ra được tình trạng bị chiếu bí, thì không được áp dụng luật này..

—–

Loại cờ mới này sẽ:

1. Nâng cao vị thế của kẻ sĩ (trí thức) trong xã hội.
Sĩ (quân Sĩ) trước kia là kẻ sĩ, bây giờ là trí thức. Là những người có ăn có học. Ai có tài có thể thăng quan tiến chức, làm đến những chức như tham mưu, cố vấn, thậm chí là quân sư, tướng quốc cùng với vua lo việc chính sự.

Lịch sử Trung Quốc có Khương Tử Nha, Quản Trọng, Nhạc Nghị, Trương Lương, Hàn Tín, Khổng Minh, Chu Du… Lịch sử Việt Nam có Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Lý Thường Kiệt, Nguyễn Trãi, sau này là Võ Nguyên Giáp… Đó đều là những vị tướng xuất chúng, danh tiếng lẫy lừng, trăm năm khó gặp, thế nhưng trong cờ tướng quân Sĩ không khác gì đám thái giám – hoạn quan – điều đó là không hợp lý.

2. Luật chơi được thay đổi cho gần với thực tế cuộc sống, nên mô phỏng cuộc sống tốt hơn. Ưu nhược điểm của các quân trong cờ giống với ưu nhược điểm của chúng ngoài cuộc sống. Quân đi dọc và ngang là quan võ, quân đi chéo là quan văn. (Luật thí quân dựa theo tích “Lê Lai cứu chúa” – Lê Lợi – trong lịch sử Việt Nam.)

3. Nâng cao niềm tự hào dân tộc, Việt Nam có riêng một loại cờ cho mình. Đồng thời nâng cao vị thế của đất nước khi cờ của Việt Nam kết hợp được ưu điểm của hai loại cờ đang phổ biến trên thế giới.

Rất mong được hợp tác với những người yêu cờ để phát triển loại cờ này!

Trân trọng cảm ơn!